Israel slaags over vrij verkeer op sabbat

TEL AVIV, 15 JULI. Israels opperrabbijn, Israel Meir Lau, is onthutst over de felheid van de strijd die over vrij verkeer op sabbat, de joodse rustdag, in de Bar-Ilanstraat in Jeruzalem is uitgebroken. Het optreden van de politie tegen harediem, godvrezende joden, die uit naam van God deze belangrijke verkeersslagader in Jeruzalem op de joodse rustdag willen sluiten, doet de opperrabbijn denken aan de beelden die hij als kind in Warschau zag toen de gestapo op joden inhakte.

“Er gaat ook een zwaard door mijn hart als ik de harediem de politieagenten hoor uitmaken voor nazi's, judenrat en gestapo”, zei hij.

Over verkeer op zaterdag door de Bar-Ilanstraat, die door een wijk met een grote meerderheid aan ultra-orthodoxe joden snijdt, zijn in het verleden ook hevige rellen uitgebroken. De emoties zijn nu echter zo hoog opgelopen dat voor komende zaterdag zelfs voor bloedvergieten wordt gewaarschuwd.

Met een blok van 23 van de 120 religieuze parlementariërs achter zich en enkele belangrijke portefeuilles in de regering-Netanyahu in hun beheer voelen de harediem zich sterk genoeg om op zijn minst Jeruzalem in religieus opzicht naar hun hand te zetten. De seculiere Burgerrechtenpartij, die het voortouw van het verzet tegen religieuze dwingelandij heeft genomen, gaat ervan uit dat het hek van de dam is als de regering buigt voor de wil van de ultra-orthodoxie in de Bar-Ilanstraat en dat Israel dan zal worden overspoeld met reeksen religieuze dwangeisen. Dat is de essentie van de in de gecompliceerde Israelische samenleving sluimerende cultuurstrijd tussen twee delen van het Israelische volk die elkaar niet begrijpen of kennen en daardoor moeilijk kunnen coëxisteren.

Toen na de verkiezingen op 29 mei duidelijk werd dat Likud-leider Benjamin Netanyahu zijn zege had te danken aan de massale steun van de harediem, werd op de hoofdkwartieren van de seculiere partijen onmiddellijk begrepen dat Netanyahu daarvoor een prijs zou moeten betalen. Formeel heeft de in wezen seculiere Netanyahu zich uitgesproken voor handhaving van de religieuze status quo. Het bij elkaar houden van zijn regeringscoalitie met de ultra-orthodoxe partijen en zijn herverkiezing over vier jaar verhinderen hem echter om voor dit principe een vuist te maken.

De nieuwe, orthodoxe minister van transport, Yitzhak Levy, had er vorige week toen Netanyahu in Washington was, niet de minste moeite mee onverwachts de sluiting van de Bar-Ilanstraat op sabbat aan te kondigen. De Burgerrechtenpartij klopte onmiddellijk en met succes bij het Hooggerechtshof aan, dat zich de afgelopen jaren bij afwezigheid van een grondwet heeft opgeworpen als een bastion van liberale interpretatie van de wetgeving. De rechters zagen geen aanleiding om met het besluit van minister Yitzhak Levy mee te gaan en gelastten hem binnen twee weken aan te tonen wat er is veranderd dat de sluiting van de Bar-Ilanstraat op sabbat noodzakelijk maakt. Met het organiseren van autotochtjes op zaterdag door de Bar-Ilanstraat, onder zware politiebewaking, hoopt de Burgerrechtenpartij de publieke opinie te alarmeren voor het grote gevaar dat de sluiting van de straat voor de hele Israelische samenleving inhoudt.

De harediem nemen deze auto-demonstraties in hun vrome wijk als een ernstige provocatie van de sabbat op. Zo'n 10.000 ultra-orthodoxe joden leverden op sabbat in naam van God slag met de politie en de auto's van de Burgerrechtenpartij. Met het waterkanon en bereden politie, die felle charges uitvoerde, slaagde de politie erin de Bar-Ilanstraat open te houden waarmee voorlopig in ieder geval de wet van het land het heeft gewonnen van de wet van God.

Inmiddels is gevaar voor een regeringscrisis over deze affaire verijdeld. De Verenigde Tora-partij dreigde daarmee als het hoofd van de Jeruzalems politie niet onmiddellijk aan de kant zou worden gezet. Maar zaterdag komt deze voor een nieuwe uitdaging in de Bar-Ilanstraat te staan.

Het uitblijven van een oplossing maakte het vinden van een compromis moeilijker en verhit de gemoederen nog meer.

    • Salomon Bouman