Intimiteit gedijt bij de gratie van verhulling

Tentoonstelling: Intimiteit, een keuze uit de eigen collectie hedendaagse kunst. Tentoonstelling in twee afleveringen: deel II volgt vanaf 20 juli. Museum voor Moderne Kunst Arnhem, Utrechtseweg 87, Arnhem. Tot 1 september. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u.

Twee borstvormige bollen van spiegelend glas liggen op een onopgemaakt bed. Slanke, slurfvormige halzen verlenen de bollen een tweeslachtig uiterlijk. Ze glanzen als antieke vazen in tinten van rood en goud. De ouderwetse lakens met lichtroze ruitjes aan de randen en de poepbruine hoes om de matras steken er armoedig bij af. Maar dat deert die twee bollen niet; ze zijn geheel vervuld van zichzelf. Een prachtig stilleven, dit 'Bed' van Maria Roosen.

Het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem nam het begrip 'intimiteit' als uitgangspunt voor een expositie van werken uit de eigen collectie hedendaagse kunst. Veel musea hebben de gewoonte om gedurende de zomer een keuze uit de eigen verzameling te tonen, met het accent op recente aankopen. Door er een thema aan te geven, zoals in Arnhem, kan er een zinvolle samenhang ontstaan. Conservator Mirjam Westen selecteerde figuratieve werken van jonge vrouwelijke beeldende kunstenaars. De objecten geven uitdrukking aan een gevoelswereld in de context van het alledaagse leven. Intimiteit, huiselijkheid, gevoeligheid, en kunst van vrouwen: clichématiger kan het al niet. Maar de expositie laat zien dat wanneer kunstenaressen deze clichés niet uit de weg gaan maar ze op een humorvolle benaderen, en erin slagen een eigen, originele te vinden, er prachtige dingen kunnen ontstaan.

Zoals de video van Marie-Ange Guilleminot, getiteld 'Mes Poupées'. Twee handen in een schoot kneden een deegachtige substantie, dat een nylon zakje gevuld met talkpoeder blijkt te zijn. Steeds nieuwe uitstulpingen ontstaan door de tedere, sensuele massage, die gepaard gaat met zacht ritselende geluiden. De fijngevormde handen en de met een witte lap stof bedekte schoot suggereren kuisheid. Deze mengeling van ingetogenheid en erotiek houdt de aandacht van begin tot eind gevangen. Er ontstaat een spanning doordat er veel gesuggereerd wordt - terwijl er in feite niets gebeurt.

Explicieter, maar ook vol zelfspot, is de video getiteld 'Head' van de Amerikaanse Cheryl Donegan. Een groene plastic afwasmiddelenfles is hier het equivalent van het netje met talkpoeder. Uit een gaatje in de zijkant stroomt melk die door Donegal wordt opgelikt. Gaandeweg raakt zij in extase totdat zij, op het hoogtepunt, de melk uitspuwt tegen de muur. De lege fles en bevlekte muur blijven achter als stille getuigen van een korte opwindende episode.

De kwalificatie 'intiem' is overigens lang niet op al de geëxposeerde werken van toepassing. Intimiteit betekent, lijkt mij, nabijheid en warmte. De grote foto van Cornelie Tollens toont een naakte vrouwentors met een wit net-slipje. In dit slipje zit op de schaamheuvel een grote garnaal gestopt, de kop steekt boven de rand van elastiek uit. Nabijheid is er hier in letterlijke zin wel: blauwe aderen zijn zichtbaar in het bovenbeen, en witte striae tekenen zich af een dij. Maar van intimiteit is helemaal geen sprake, het is een kil en exhibitionistisch beeld. Zo ook het portret van Kiki Lamers, van een jonge naakte vrouw hurkend boven een schaaltje van aardewerk. Zij kijkt de beschouwer uitdagend aan. Er wordt hier wel veel gesuggereerd, maar iedere spanning ontbreekt aan dit werk. Intimiteit is zeker niet hetzelfde als een ander dicht op de huid zitten of het expliciet tonen van private momenten. De melancholieke, verneukeratieve schilderijtjes van de belgisch Beth Namenwirth zijn dan veel intiemer. Ze schildert jonge vrouwen in hun kamer, een sigaret rokend of verveeld op de grond liggend. De tafereeltjes roepen de aandoenlijk naïeve fantasieën en verlangens van de vrouwen in beeld, juist doordat er veel verhuld blijft.

    • Janneke Wesseling