Friese grootgrutter kiest voor de veilige weg

HEERENVEEN, 15 JULI. “Begin maar niet aan het kruideniersvak. Daar is geen droog brood in te verdienen.” Dat advies gaf de Twentse grootgrutter Gerard Nieuwe Weme zijn zoon Leo in de jaren dertig. Hij raadde hem aan naar de textielschool in Enschede te gaan. Maar Leo kwam na die opleiding niet aan de slag en kocht in 1946 een comestibleswinkel aan de Lindegracht in Heerenveen.

Vader Leo van de huidige directeur, Gerard Nieuwe Weme, maakte de groei nog mee van zijn supermarkt. Toen hij in 1981 stierf, waren er vijftien filialen in Friesland. Momenteel werken er, inclusief parttimers, ruim 2.000 mensen bij de keten met een omzet 425 miljoen gulden, die per 1 september wordt overgenomen door de Groenwoudt Groep uit het Utrechtse Renswoude. Groenwoudt heeft alle aandelen, die in handen waren van de familie Nieuwe Weme, gekocht.

De overname kwam als een grote verrassing voor het personeel. De vorig jaar doorgevoerde reorganisatie, waarbij 144 gedwongen ontslagen vielen, was juist nodig geweest om zelfstandig als keten te kunnen blijven bestaan. De directie, de met de familie vergroeide commercieel directeur G. Zandhuizen (die in 1961 chef werd van het eerste filiaal van Nieuwe Weme in Wolvega) en G. Nieuwe Weme hebben het te druk en willen niet naar buiten treden.

Woordvoerder A. Knorr: “Het personeel was even verrast, maar als je alles op een rij zet, heb je meer perspectief als onderdeel van een groter geheel.” Knorr legt uit dat de reorganisatie nodig was, omdat Nieuwe Weme 20 procent meer aan loonkosten kwijt was dan zijn concurrenten. Het familiebedrijf betaalde zijn mensen niet alleen goed, het had er in vergelijking met concurrenten ook te veel in dienst. De eerste sanering in de geschiedenis van de supermarkt werd met pijn in het hart doorgevoerd, maar het verlagen van de kosten had effect, aldus Knorr. “Het afgelopen boekjaar dat deze maand wordt afgesloten, laat een sterk verbeterd resultaat zien, met name aan de rendementskant.”

Vorig jaar was er geen reden om de zelfstandigheid op te geven en eigenlijk is die er nu ook niet, stelt Knorr. Althans, als je naar de korte termijn, tot drie jaar, kijkt. “We zijn winstgevend, hebben nooit in de rode cijfers gezeten.” Tussen vorig jaar en nu drong het besef echter bij de directie door dat een lange-termijnvisie geboden was. Knorr: “De schaalvergroting in de supermarktbranche zette zich in alle hevigheid door. De Europese markt is vrij, dus de kans is groot dat zich in Nederland ook buitenlandse supermarktketens gaan vestigen. De spoeling wordt dan dun. Je kunt je winst wel gebruiken voor investeringen, maar als je grote clusters om je heen hebt, raak je daarmee snel achterop. We wilden niet het gevaar lopen om dan in de gevarenzone te belanden.”

De directie vroeg zich af, verklaart Knorr, of ze een terpje in het wassende water wilde blijven of dat het beter zou zijn om een dijk te bouwen. “Dan moest er een waterschap worden opgericht om het samen te doen.” Dat waterschap werd de Groenwoudt Groep.

Nieuwe Weme kende het familiebedrijf Groenwoudt uit de Superunie, een inkooporganisatie waarvan verscheidene supermarkten lid zijn. De keuze voor Groenwoudt was een logische, licht Knorr toe. “Zij zitten in het westen en midden van het land, wij in het oosten en noorden. We vullen elkaar nu mooi aan en kleuren de landkaart in.” Ook wat betreft managementstructuur en formule sloten beide ketens op elkaar aan. Samen zal de Groenwoudt Groep, waarvan ook de Kruidvat-drogisterijen en Curio-slijterijen deel uitmaken, een omzet halen van 2,3 miljard. Het moederbedrijf en Nieuwe Weme, dat als zelfstandige werkmaatschappij blijft bestaan, krijgen zo een marktaandeel in handen van 3 à 4 procent. Nieuwe Weme Supermarkten (38 vestigingen) maakte in de jaren zeventig en tachtig een stormachtige groei door. De supermarktketen, die in de jaren vijftig ooit als een van de eerste in Friesland de zelfbedieningswinkel introduceerde, nam als eerste Spijkerman BV in Meppel over. Daarna volgde supermarktketen Komas, waarmee het vastere voet kreeg in Drenthe en Overijssel. In 1989 werden acht Dreize-winkels in Groningen gekocht.

Nieuwe Weme's formule sloeg aan bij het publiek: een breed assortiment, service, een redelijke prijs en veel aandacht voor de verschillende 'vers-afdelingen'. Elke grote Nieuwe Weme heeft een slagerij, groentenafdeling en broodbakkerij. Ook een drogist, een slijterij en een bloemen- en plantenafdeling zijn bij de grotere filialen standaard.

Toch konden de supermarkten zich maar moeilijk ontdoen van het imago van “duur” en “chique”, meent L. Benthem van de Dienstenbond CNV. Enkele jaren geleden werd daarop ingespeeld met de reclameslogan 'Nieuwe Weme is beter dan u denkt', die al snel werd vervangen door het zelfbewuster klinkende 'Nieuwe Weme is hier de beste kruidenier'.

Volgens Benthem was de reorganisatie vorig jaar een klap. “Het paste niet in de traditie van een onderneming die goed voor zijn werknemers zorgt. De directie is altijd sociaalvoelend geweest, al klinkt dat misschien raar in het licht van die inkrimping. Toch is de reorganisatie op een fatsoenlijke manier doorgevoerd.” Benthem stelt dat de bonden de directie er met argumenten van wisten te overtuigen dat het schrappen van 230 arbeidsplaatsen wel erg ver ging. Benthem denkt overigens niet dat de reorganisatie is ingezet om een betere prijs te kunnen bedingen van Groenwoudt. “Als je kwaad wilt, zou je dat kunnen denken, maar wij kennen Nieuwe Weme en hebben geen reden om aan te nemen dat er sprake was van een vooropgezet plan.”

De marges in de levensmiddelenbranche staan onder grote druk, zegt hij. “Supermarkten beconcurreren elkaar enorm.” Hij denkt dat Nieuwe Weme zich dankzij de overname wellicht sterker zal kunnen profileren ten opzichte van de concurrentie, inclusief marktleider Albert Heijn. Knorr weet het wel zeker. “Groenwoudt heeft een agressieve prijsbenadering. Ik denk dat we goedkoper worden en daardoor onze positie zullen versterken.”

Toen in 1993 het nieuwe, fraaie hoofdkantoor annex distributiecentrum in Heerenveen werd geopend (kosten 25 miljoen) verklaarden Zandhuis en Nieuwe Weme een uitbreiding in de rest van Nederland niet uit te sluiten. Groei blijft nu ook in het vaandel staan.

Zandhuis zei het in een speciale uitgave van de Heerenveense Courant ter gelegenheid van de opening van het kantoor als volgt: “Er vinden binnen dit bedrijf voortdurend veranderingen plaats en het is een grote uitdaging daarop in te spelen.”

    • Karin de Mik