'Melkerts wet helpt niemand'

Zes jaar bestaat zijn firma en in die tijd is EDcetera volgens eigen opgave “uitgegroeid tot de grootste specialist in Nederland op het gebied van overhemden en stropdassen”. Het Haarlemse bedrijf van directeur E. van den Broek telt 25 werknemers en in De Telegraaf van afgelopen zaterdag werft hij “enthousiaste mensen”. Ervaring is niet vereist maar de leeftijd van de nieuwe medewerker ligt vast: tussen de 19 en 25 jaar.

De personeelsadvertentie verscheen een dag na het bericht dat de ministerraad heeft ingestemd met het plan van minister Melkert (Sociale zaken) voor een wettelijk verbod op het stellen van ongerechtvaardigde leeftijdsgrenzen bij werving en selectie. EDcetera is straks in overtreding, en ook Sky Radio die in dezelfde krant een maximaal 35-jarige directiesecretaresse zoekt of de marinierskapel die een besklarinettist wil met de Nederlandse nationaliteit van hooguit 26 jaar.

“Ik voorzie grote problemen bij een verbod op het vragen van mensen van een bepaalde leeftijd”, zegt directeur Van den Broek onomwonden. Een 40-jarige kracht kost zijn “snelgroeiende winkelketen” volgens hem zo'n twee keer zoveel als een schoolverlater en die extra kosten kan zijn kleine organisatie zich niet echt permitteren. “Als er een verbod komt, dan gaan we dat omzeilen”, zegt hij eerlijk. “Dan nodigen we ouderen die solliciteren, niet uit of we sturen ze een vriendelijk briefje: we zijn al voorzien”.

Directeur T. Lathouwers van Sky Radio vertelt dat hij een leeftijdsgrens hanteert om te voorkomen dat “iemand van vijftig jaar ongelukkig wordt” bij zijn jonge, 36 werknemers tellende bedrijf waar de gemiddelde leeftijd 25 is. Maar overigens is de grens van 35 jaar “meer uit gewoonte” in de advertentie opgenomen. “Ik heb liever iemand die goed is ongeacht de leeftijd”. Geld speelt dan bij Sky Radio geen rol.

Bij de werkgeversorganisatie van het midden- en kleinbedrijf - MKB-Nederland - reageert men minder laconiek op de plannen van Melkert. “Het is echt onzin wat hier gaat gebeuren”, zegt stafmedewerker A.G. Blok. “Dit is ongewenste symboolwetgeving en zal niemand aan werk helpen. Een werkgever moet toch iemand kunnen werven met een bepaald aantal dienstjaren, als hij dat wil?”.

Maar opluchting is er ook bij het MKB. Men had horen rondzingen dat Melkert eventueel nog verder had willen gaan. “Elk bedrijf had dan de verplichting gekregen een bepaald quotum aan oudere werknemers in dienst te hebben. Daar zouden we ons echt falikant tegen hebben gekeerd”, zegt Blok.

Klachten over discriminatie op grond van leeftijd zullen volgens de plannen van Sociale zaken in behandeling worden genomen door de Commissie Gelijke Behandeling in Utrecht. Dit uit negen leden tellende orgaan is ingesteld op grond van de Algemene Wet Gelijke Behandeling en oordeelt nu over discriminatie op grond van geslacht, ras, seksuele gerichtheid, nationaliteit, geloof of burgerlijke staat. Commissielid W. van Veen is blij met de plannen van Melkert. Een verbod op het maken van onderscheid in leeftijd bij het adverteren voor nieuw personeel zal volgens hem wel degelijk effect sorteren.

“Verbieden van discriminatie heeft altijd zin”, zegt Van Veen. Hij trekt vergelijkingen met de Kinderwet in Zweden. In die wet werden na een initiatief van de Verenigde Naties de rechten van kinderen vastgelegd. “De bepalingen zijn niet echt sanctioneerbaar, maar hebben wel een enorme uitstraling en dat is ook belangrijk”.

Of ongerechtvaardigd onderscheid ook door zijn commissie overtuigend kan worden vastgesteld, verwacht Van Veen wel. “Het zal niet anders zijn dan het constateren van andere vormen van discriminatie. Anders kunnen we met de hele commissie wel ophouden. Honderd procent uitroeien zul je discriminatie nooit maar veel mensen handelen uit een foute traditie. Een wet kan ze aan het denken zetten: zo van, hee eigenlijk doen we iets verkeerd”.

Klachten van werkgevers die voor stijging van loonkosten vrezen, doet Van Veen af als “koudwatervrees”. “Loonkosten spelen lang niet in alle bedrijfstakken een belangrijke rol. Als je iets kunt presteren dan ben je het al gauw waard, ongeacht je leeftijd”.

Met dat laatste is directeur L. Christ van het Landelijk Bureau Leeftijdsdiscriminatie het hartstochtelijk eens. Dat de kosten voor werkgevers te hoog worden is een misbruikt excuus. “Werkgevers zullen het betere smoeswerk op tafel moeten leggen want dit is flauwekul”, zegt ze. “Herintredende vrouwen worden ook gewoon laag ingeschaald als ze weer aan de slag willen. Laat werkgevers dan maar opgeven welk salaris ze bereid zijn te betalen voor een bepaalde functie”.

Uit een onderzoek van het instituut voor arbeidsvraagstukken in Tilburg uit 1987 bleek dat van de 84 procent van de bedrijven die zegt leeftijd een belangrijk selectiecriterium te vinden, 68 procent van die firma's daar geen reden voor opgeeft. Het stellen van leeftijdsgrenzen wijst volgens de onderzoekers dan ook op een automatisme. Slechts twee procent van de onderzochte bedrijven noemde het verschil in loonkosten als reden voor het stellen van leeftijdsgrenzen.

Mede op grond van dit soort bevindingen concludeert het kabinet in een notitie van 5 juli dat “een grote groep mensen een kans op deelname aan het arbeidsproces onthouden wordt op een grond die niets met hun geschiktheid voor een bepaalde functie te maken heeft”.

Christ is tevreden over de kabinetsplannen al spreekt ze van “een voorzichtige eerste stap”. Een inventarisatie via een klachtenlijn leerde op 29 februari van dit jaar dat veel klachten over leeftijdsdiscriminatie op het terrein van de arbeid liggen. “Maar alleen discriminatie bij werving verbieden is niet genoeg. Het zou toch gek zijn als je ouderen bij aanstelling niet mag discrimineren maar je iemand wel mag ontslaan omdat hij te oud is. Of dat je oudere werknemers wel mag achterstellen bij promoties of scholing. Er moet een algemeen verbod komen”.

Een van de bedrijven die zich nadrukkelijk bezig houdt met het vraagstuk van oudere werknemers is DSM. Hoofd concern arbeidsverhoudingen bij DSM, E. Strating, bevestigt dat zijn onderneming druk doende is te bekijken “hoe onze 12.000 werknemers in Nederland, waarvan er veel oud zijn, effectief tot hun 62ste inzetbaar zijn”.

Het tegengaan van leeftijdsdiscriminatie noemt hij een belangrijke zaak omdat “de mobiliteit van werknemers niet mag worden belemmerd.” Strating: “Het is in het belang van het bedrijf dat iedereen ook op latere leeftijd nog gemuteerd kan worden naar een ander bedrijf.”

    • Marcel Haenen