Seculiere vrouwen Turkije boos en bezorgd

ANKARA, 12 JULI. “Westers georiënteerde vrouwen voelen zich niet alleen bedreigd door het aan de macht komen van de politieke islam in Turkije, ze zijn evenzeer gedesillusioneerd”, aldus Feride Acar, politicoloog, hoofd van de afdeling vrouwenstudies aan de Universiteit van het Midden-Oosten in Ankara en lid van de VN-Commissie ter eliminering van de discriminatie van vrouwen. “Verdere hervormingen voor vrouwen in Turkije lijken nu uitgesloten.”

“Wij hadden het gevoel dat de tijd daar eindelijk rijp voor was. Zo heeft de Turkse regering op de vrouwenconferentie van de VN vorig jaar in Peking de belofte gedaan om voor het jaar 2000 de artikelen in het burgerlijk wetboek te amenderen die discriminerend zijn voor vrouwen - bij voorbeeld dat de man het hoofd is van het gezin, de vrouw verplicht is de achternaam van haar man aan te nemen en hij bij onenigheid over de kinderen het laatste woord heeft. Met de komst van Necmettin Erbakan, de leider van een fundamentalistische partij, als premier, zijn die verwachtingen als het ware uit het raam gevlogen.”

Acar heeft evenmin als de meeste seculiere vrouwen in Turkije de indruk dat de fundamentalistische Welvaartspartij op korte termijn radicale maatregelen zal doorvoeren die de positie van vrouwen aantast. “Het gevaar schuilt veel meer in het feit dat de politieke islam nu in staat is om zijn visie aan de totale Turkse samenleving op te dringen. Dat is een proces dat zich uiterst geleidelijk zal ontwikkelen, te beginnen met de cultuur en het onderwijs, maar uiteindelijk zal het de algemene verwachtingen van mensen beïnvloeden. Het is te vergelijken met een spons, die zich langzaam volzuigt.”

Volgens de politicoloog ligt er nog een ander gevaar op de loer: “Een ontwrichting van de traditionele banden tussen de seculiere meerderheid in Turkije en het Westen. Deze landen zien de politieke ontwikkeling in Turkije, het feit dat voor het eerst in de ruim zeventigjarige geschiedenis van de republiek een moslim-fundamentalistische partij de premier levert, als de uitkomst van een democratisch proces. Dat is ook de interpretatie van het Westers georiënteerde deel van de bevolking. Maar op het emotionele vlak ligt dat anders. Als politicoloog kan ik de opkomst van de Welvaartspartij duidelijk verklaren, maar als seculiere vrouw voel ik me tegelijkertijd bedreigd door de nieuwe machtspositie van de politieke islam. Die kloof tussen theorie en werkelijkheid maakt dat de traditionele banden met het Westen onder druk komen te staan, omdat we ons niet meer onvoorwaardelijk op elkaar kunnen verlaten.”

Hebben de Westerse georiënteerde vrouwen en de vrouwelijke aanhangers van de Welvaartspartij begrip voor elkaars standpunten?

“Er is vrijwel geen communicatie mogelijk tussen de beide groeperingen. Ook wat betreft vrouwenonderwerpen. Voor iemand die seculier is, is het onbegrijpelijk dat een weldenkende vrouw de verworvenheden afwijst die haar tijdens de eerste jaren van de republiek door de Turkse hervormer Atatürk zijn gegeven. Hoe is het mogelijk dat goedopgeleide islamitische studentes zich in de armen van de Welvaartspartij werpen? Het seculiere alternatief biedt vrouwen immers meer vrijheden?

“Daarnaast zijn de Westers georiënteerde vrouwen woedend omdat ze de islam zien als een ideologie die zich op het verleden richt. Dat maakt dat ze er extra voor waken dat de positie van vrouwen niet wordt ondermijnd. Met de komst van de Welvaartspartij als de belangrijkste regeringspartner is dat een reële bedreiging geworden. Met als gevolg dat de seculiere en de islamitische vrouwen verder uit elkaar groeien.”

Hoe wordt er nu tegen mevrouw Çiller aan gekeken - de eerste vrouwelijke premier van Turkije, het boegbeeld van de westers georiënteerde natie - die zowel vice-premier als minister van buitenlandse zaken is in de coalitieregering?

“De frustratie daarover is enorm. De Westers georiënteerde vrouwen in Turkije voelen zich door haar verraden. Toch heb ik het gevoel dat als Çiller genoeg tijd krijgt om te bewijzen dat ze deze coalitie juist is aangegaan om ervoor te waken dat het seculiere gedachtengoed niet wordt verkwanseld, dat idee zich wel eens in haar voordeel zou kunnen wijzigen. Zij betoogt nu immers dat dat wèl zou gebeuren als niet zij maar haar rivaal, Mesut Yilmaz van de centrum-rechtse Moederlandpartij (ANAP), met de Welvaartspartij in zee was gegaan.

“Aan de andere kant bestaat het gevaar dat de aanwezigheid van Çiller in de regering en haar prominente functies van vice-premier en minister van buitenlandse zaken de onrust in zowel Turkije zelf als in het Westen met betrekking tot Erbakan en zijn Welvaartspartij temperen, zonder dat we weten of Çiller daadwerkelijk in staat is om enige invloed op het regeringsbeleid uit te oefenen. Maar het biedt de fundamentalisten ondertussen wel de mogelijkheid om vrijelijk hun gang te gaan.”

Verwacht u dat de Westers georiënteerde vrouwen hun protest tegen Erbakan verder zullen opvoeren?

“Dat zal ongetwijfeld het geval zijn als de rechten van vrouwen daadwerkelijk worden aangetast. Zij zullen niet toestaan dat de Welvaartspartij hun belemmeringen oplegt wat betreft hun seculiere levenstijl. Als het tot een massaal protest komt, moet de kracht van vrouwen niet worden onderschat. Ten eerste niet omdat deze vrouwen uit alle geledingen van de samenleving komen; ten tweede omdat zij in hun strijd tegen de politieke islam worden gesteund door seculiere mannen.

“Voorlopig overheerst evenwel het gevoel dat er nog geen reden is voor paniek. De hoop is dat Erbakan zich ervan bewust is dat de Westers georiënteerde vrouwen niet zullen schromen om in actie te komen als hij te ver gaat in zijn pogingen om Turkije te islamiseren. Aan de andere kant willen deze vrouwen niet bij voorbaat worden afgeschilderd als ondemocratisch. De Welvaartspartij is immers een legale politieke partij die aan de hand van vrije verkiezingen aan de macht is gekomen.”