Lebed krijgt niet de bevoegdheden die hij wilde

MOSKOU, 12 JULI. Na weken van speculatie over de macht van Aleksandr Lebed in het Kremlin heeft president Boris Jeltsin gisteren de taken en bevoegdheden van Ruslands bekendste generaal, Aleksandr Lebed, in twee decreten vastgelegd. De taken zijn veelomvattend, maar de bevoegdheden gaan niet verder dan het geven van advies.

Met de decreten lijkt Jeltsin het evenwicht te willen bewaren tussen Lebed, de nieuwe en populaire secretaris van zijn Veiligheidsraad en zijn zakelijk en loyale premier, Viktor Tsjernomyrdin. Lebed had de afgelopen weken om meer bevoegdheden gevraagd, Tsjernomyrdin had zich daartegen verzet.

De twee decreten zijn woensdag door Jeltsin ondertekend en werden gisteren door Lebed zelf gepresenteerd. De eerste legt de rol van de Veiligheidsraad vast, de tweede omvat een programma voor misdaadbestrijding in Moskou waarvoor Lebed door Jeltsin verantwoordelijk is gesteld. Lebed zelf zei over de teksten “best tevreden” te zijn.

Als secretaris van de Veiligheidsraad mag Lebed de president aanbevelingen doen over een breed scala aan binnen- en buitenlands politieke onderwerpen. Op verzoek van de president kan hij informatie geven over kandidaten voor hoge overheidsposten. Hij kan echter niet zelfstandig besluiten nemen.

Als bestrijder van de misdaad in Moskou moet Lebed erop toezien dat de plaatselijke autoriteiten corrupte ambtenaren opsporen en ontslaan. Hij moet de ontwikkeling stimuleren van een programma om getuigen te beschermen. De belastingpolitie moet onder Lebeds supervisie een speciale afdeling opzetten om de georganiseerde misdaad aan te pakken. Of Lebed zelf arrestaties mag gelasten is in het decreet, dat mede door hemzelf en de Moskouse burgemeester Loezjkov is opgesteld, niet duidelijk.

Waarnemers in Moskou waren het vanmorgen oneens of Lebed nu gelukkig moet zijn met zijn taakomschrijving. Aleksandr Konovalov van het Instituut voor Amerika en Canada, zei dat Lebed van een onafhankelijke politicus een “bureaucraat in het team” zal worden. Maar volgens Sergej Markov van de Carnegiestichting wil Lebed zijn macht bewust slechts geleidelijk uitbreiden omdat het hem nog aan ervaring en steun in het Kremlin ontbreekt.

Aleksandr Lebed werd door Jeltsin naar het Kremlin gehaald nadat hij bij de eerste ronde van de verkiezingen een verrassende derde plaats had gehaald met ruim tien miljoen stemmen. De president sprak toen van een 'vereniging' van twee politici en hun programma's en noemde de generaal b.d. zelfs als zijn mogelijke opvolger.

In de dagen voorafgaand aan de beslissende verkiezingsronde kreeg de nieuwe secretaris van de Veiligheidsraad zoveel ruimte om zich te manifesteren dat volgens de Nezavissimaja Gazeta de strijd niet tussen Jeltsin en de communist Zjoeganov ging, maar tussen Lebed en Zjoeganov. In sommige publikaties werd Lebed betiteld als 'de nieuwe sterke man in het Kremlin'.

De 'sterke man' zelf leek die rol wel te bevallen. Hij vroeg om extra bevoegdheden op het terrein van de 'economische veiligheid', bepleitte de instelling van een vice-presidentschap, een functie waarin de Russische grondwet niet voorziet, en noemde zichzelf als kandidaat. Verder deed hij van zich spreken met uithalen naar buitenlandse religieuze organisaties ('tuig dat het land moet worden uitgetrapt') en naar Westerse televisieprogramma's ('seks, geweld en rotzooi').

Zijn uitspraken zorgden voor meer opschudding in het Westen dan in Rusland zelf, maar zijn aanspraken op meer macht wekten wel reacties op. Premier Tsjernomyrdin zei dat hij niet van plan was ook maar 'één enkele bevoegdheid' af te staan. De instelling van een vice-presidentschap noemde Tsjernomyrdin onnodig. De belangrijkste economisch adviseur van het Kremlin, Aleksandr Livsjits, zei dat naar Lebeds opvattingen over de economie zal worden geluisterd, maar dat “uitsluitend het kabinet de verantwoordelijkheid heeft over het economisch beleid in Rusland”. Die opmerking kreeg op de televisie heel wat meer aandacht dan Lebeds pleidooi vor meer macht.

De herkozen president zelf sprak in een televisietoespraak woensdag over de noodzaak van een 'sterke regering' met Tsjernomyrdin als leider. Tegelijkertijd noemde hij als grootste prioriteit de strijd tegen de misdaad, wat het centrale programmaonderdeel was van Lebeds campagne. Kiezen uit de adviezen van elkaar bevechtende medewerkers is Jeltsins werkwijze en die lijkt met het ingaan van zijn tweede termijn niet te zijn veranderd.