Keus tussen twee kwaden

Brian Moore: The Statement. Uitg. Dutton, 250 blz. ƒ 46,35

Man op de vlucht in de Provence. Niet zomaar iemand maar de Franse oorlogsmisdadiger Pierre Brossard, die in de oorlog veertien joden executeerde. Hem is gratie verleend voor zover het de executies betrof, maar misdaden tegen de mensheid verjaren niet. Meer dan veertig jaar na de oorlog is Brossard dan ook wederom een opgejaagd man.

Opnieuw koos Brian Moore in een roman voor een historisch gegeven. In Blackrobe volgde hij Franse Jezuïeten in zeventiende-eeuws Canada, In The Colour of Blood was het Polen onder de laatste communisten en No Other Life speelde in Haïti. Nu plaatst Moore (Belfast, 1921) zijn verhaal in Zuid-Frankrijk en zijn hoofdpersoon is Pierre Brossard, een oude man die van klooster naar klooster trekt. Het personage Brossard lijkt gebaseerd op de oorlogsmisdadiger Paul Touvier, maar Moore verandert de feiten. Brossard is echter wel, net als Touvier, een beschermeling van geestelijken en ultraconservatieve ambtenaren, die er baat bij hebben dat hij zijn mond houdt. Ze twijfelen niet aan zijn loyaliteit, maar door hem financieel afhankelijk te maken hebben ze iets meer zekerheid. Zijn oude vrienden in de hoogste kringen voorzien hem daarom van een maandelijkse toelage. Er waait echter een nieuwe wind door Parijs en de zaak tegen Brossard wordt heropend. Wie hebben hem al die jaren de hand boven het hoofd gehouden en waarom?

Tegelijkertijd is er een onbekende - joodse? - groepering aan het proberen hem om zeep te helpen. De oude Brossard heeft in tijden niet zo in het nauw gezeten. Justitie weet dat huurlingen Brossard achternazitten en probeert diens vrienden ervan te overtuigen dat hij groot gevaar loopt. Brossard heeft een keus tussen twee kwaden: zich overgeven aan justitie en zich alsnog laten berechten voor zijn oorlogsmisdaden of vluchten tot de onvermijdelijke moordaanslag erop volgt.

Moore schetst het dilemma haarscherp. Als een briljant regisseur stuurt hij alle personages het toneel op, confronteert ze met elkaar, laat ze elkaar mislopen of achtervolgen. Voorop gaat altijd Brossard in zijn witte Peugeootje. Gepokt en gemazeld in een schaduwleven dat al decennia lang duurt, heeft hij een zesde zintuig ontwikkeld voor achtervolgers en gevaar. De jacht op Brossard is adembenemend beschreven. De verteller kruipt in de huid van de personages en maakt er echte mensen van. In zijn vorige roman, No Other Life (1993), probeerde Moore dat ook, maar bleven de personen wat schimmig. In tegenstelling tot die vorige roman zorgt Moore nu ook voor een spannende ontknoping.