Ulster brandt in naam van Oranje

BELFAST, 11 JULI. In geen streek buiten Nederland is de Oranje-aanhang zo groot als in Ulster, zoals de protestanten Noord-Ierland hardnekkig blijven noemen. In naam van Oranje gaan morgen honderdduizenden de straat op om de overwinning van de protestantse koning Willem III op de katholieke koning Jacobus II ruim driehonderd jaar geleden te vieren.

In naam van Oranje zijn de afgelopen dagen ook honderden auto's in brand gestoken, meer dan honderd wegen afgesloten en tientallen mensen uit hun woningen verdreven. Over een oranje loper raast Ulster op een bloedrode burgeroorlog af.

Verkijk je niet op het schamele hoofdkwartier van de Oranjeordes boven de Ho Ho Fast Food Bar aan de Dublinstraat in Belfast. Met bijna 100.000 leden vormen de Oranjeordes de grootste politiek-religieuze organisatie van Noord-Ierland. Ze zijn verdeeld over meer dan duizend loges. Elk protestants dorp, elke protestantse buurt bezit zijn eigen Oranje Hal. De Oranjeordes ontstonden pas meer dan honderd jaar na de legendarische Slag bij de Boyne die koning Willem III - 'king Billy' - postuum tot protestantse volksheld maakte. Aanleiding voor de oprichting van de orde in 1795 was een uit de hand gelopen straatruzie op een kruispunt in het graafschap Armagh. Maar dat wapenfeit vonden de oprichters toch te weinig heroïsch, dus grepen ze gretig terug naar het verleden. Oranje stond voor verdediging van de protestantse religie en loyaliteit aan de koning.

De demonstranten bij het Noordierse kerkdorp Drumcree die sinds zondagmiddag wachten tot hun optocht de route mag vervolgen die hun voorouders al 189 jaar lang hebben gelopen, beroepen zich op die traditie. Oranjeordes zijn nu eenmaal dol op paraderen. Bijna 3.000 keer per jaar trekken de ordes erop uit in een soort van protestantse processies. Met hun Oranjesjerpen om, hun zwarte bolhoeden op en hun witte handschoenen aan vieren ze dat ze fiere protestantse Britten zijn. Begeleid door fluitspelende meisjes in hooggesloten pakjes en het gebeuk van de oorlogstrom.

Al zolang ze bestaan leiden de protestantse marsen tot conflicten. In 1857 adviseerden twee advocaten de plaatselijke autoriteiten om de stoeten te verbieden. Dat gebeurde nadat de jaarlijkse 12 juli-viering in Belfast weer eens uit de hand was gelopen. “Het Oranjesysteem lijkt geen ander doel te hebben dan zichzelf in stand te houden. Feestdagen leiden onvermijdelijk tot geweld, religieuze tweedracht, haat tussen de klassen en vaak ook tot bloedvergieten en verlies van levens”, noteerden ze in hun onderzoeksrapport. In tijden van gevaar en onzekerheid hebben de Noordierse protestanten altijd massaal hun heil gezocht bij de Oranjeordes. Dat was aan het begin van deze eeuw zo toen de Britse regering een verenigd Ierland zelfbestuur dreigde te verlenen. Dat gebeurt ook weer sinds het Anglo-Iers akkoord van 1985 de katholieke regering in Dublin zeggenschap over het protestantse thuisland van Noord-Ierland lijkt te geven.

Lidmaatschap van een Oranjeorde wapent hen geestelijk voor hun eenzame strijd tegen de rest van de wereld. Net zoals de vrijmetselaars kent de Oranjebroederschap inwijdingsriten, graden en symbolisch zwaarbeladen teksten. De meeste rituelen verbeelden de moed en kracht die nodig zijn om te overleven in een vreemde omgeving of omgeven door zondaars. De meestgebruikte bijbelpassages gaan over hoe de Israëliers zich in het beloofde land van melk en honing staande hielden tegenover de oorspronkelijke bewoners. Daarom wappert bij de dorpskerk van Drumcree, symbool van protestantse onverzettelijkheid, niet alleen het Britse vaandel maar ook de vlag van Israel.

De Oranjeordes hebben de sterk verdeelde protestantse gemeenschap ook steeds een schijn van eenheid gegeven. Met 900.000 zijn de protestanten anderhalf keer zo talrijk als de katholieken. Maar ze zijn versplinterd over dertien kerkelijke groepen die elkaar soms al eeuwen te vuur en te zwaard bestrijden. In het politieke forum dat vorige maand is gekozen, zijn ze verspreid over vijf partijen. Alleen in de Oranjeordes komen ze allemaal samen. In de ordes worden van oudsher alle klasseverschillen en religieuze twisten grootmoedig aan de kant gezet.

Volgens David Ervine, leider van de Progressive Unionist Party, heeft het protestantse establishment de Oranjeordes al sinds het midden van de vorige eeuw misbruikt om de werkende klasse onschadelijk te maken. Klassetegenstellingen werden door een religieus schijngevecht vervangen. Protestantse en katholieke arbeiders kwamen daardoor tegenover elkaar, niet naast elkaar te staan.

Ervine verwijt de Oranjeordes ook dat ze angst en onzekerheid zaaien zonder verantwoordelijkheid te nemen. Ze roepen de leden op om pal te staan voor het protestantse erfgoed, om in opstand te komen tegen de autoriteiten, terwijl hun Oranjegelofte hun gehoorzaamheid aan 's lands wetten gebiedt.Maar ze distantiëren zich van het geweld en de chaos die ze met hun woorden zaaien. Hypocriet, vindt Ervine, om de geest van de anarchie te verloochenen die ze zelf in het leven riepen. De leiders zullen met de politieke munt gaan strijken, voorspelt Ervine. De nadelige gevolgen zullen voor het voetvolk zijn. Oranje boven.

    • Dick Wittenberg