Senioren willen speciale produkten voor ouderen dikwijls niet gebruiken; Ondernemer verstaat vergrijzing niet

In de markt van speciale produkten voor ouderen sluiten vraag en aanbod niet goed op elkaar aan. Met steun van de overheid moet dat veranderen.

GRONINGEN, 11 JULI. Bedrijven zijn als de dood dat hun speciale produkten voor ouderen worden vereenzelvigd met oud-zijn, terwijl ouderen de hulpmiddelen niet willen gebruiken. Een beugel in het toilet, een douchezitje of een alarmeringssysteem, ze vinden het misschien wel handig, maar meestal willen de senioren er niet aan. “Dat vinden ze dan handig voor hun buurvrouw, niet voor zichzelf”, zegt M. van den Heuvel van het Kwaliteitsinstituut voor Toegepaste Thuis Zorgverlening (Kittz).

Dit instituut uit Groningen, dat onder andere ten doel heeft de zelfredzaamheid van ouderen te bevorderen, heeft onlangs het eerste jaar van het project Ouderentechnologie afgesloten. De ministeries van Economische Zaken, VROM en Volksgezondheid stellen drie jaar lang een miljoen gulden per jaar beschikbaar om bedrijven te stimuleren hun produkten beter af te stemmen op de ouderenmarkt.

“Het beleid is dat ouderen niet meer naar een verzorgingstehuis gaan. Iedereen weet dat Nederland vergrijst en dat ouderen met gebruiksvriendelijke produkten thuis langer uit de voeten kunnen. Maar bedrijven weten hier nauwelijks op in te spelen”, aldus Van den Heuvel. Alleen de bank- en reiswereld hebben het volgens haar goed begrepen. Met speciale beleggingspakketten en reizen spelen zij goed in op de vergrijzing.

Volgens Van den Heuvel laten bedrijven vele kansen liggen. “Als een computerproducent aan de verkoopcijfers ziet dat ouderen geen PC's kopen, denkt hij dat het voor hem geen doelgroep is. Terwijl hij zich zou moeten afvragen waarom ouderen geen computers kopen.” Van den Heuvel heeft zich er over verbaasd hoe weinig bedrijven ouderen inschakelen bij ontwikkeling van produkten. “Misschien is dit wel een algemeen probleem: de minachting van de producent voor de consument.” Haar collega C. Stephan, die produktergonoom is bij Kittz, heeft wel eens een elektronica-concern gebeld met de vraag welk produkt van hen voor ouderen het meest gebruikersvriendelijk is. “Dan krijg je als antwoord: alle produkten van ons zijn gebruikersvriendelijk. Dan hebben ze dus weinig oog voor ouderen.”

Volgens Stephan zijn onderzoeken waarbij de mening van gebruikers wordt gevraagd, niet vanzelfsprekend genoeg. Ontwerpers blijken vooral van hun eigen kunnen uit te gaan. Produkten zijn daarom meestal geschikt voor de jonge volwassen man, recht van lijf en leden, met technisch inzicht en handigheid. “Zonder de inbreng van ouderen hebben bedrijven die gebruikersvriendelijke produkten willen ontwikkelen, geen enkel idee waarop ze zich op moeten richten”, aldus Stephan.

In het kader van Ouderentechnologie kregen ruim twintig bedrijven en ontwerpbureaus subsidie om ouderen bij produktontwikkeling te betrekken. Volgens Van den Heuvel en Stephan waren de deelnemende bedrijven enthousiast over de informatie die dit opleverde. Zij verwachten dat dit een positief effect kan hebben op andere producenten.

Philips Corporate Design was een van de deelnemers en onderzocht de belevingswereld van ouderen als uitgangspunt voor een nieuwe audiosysteem. Volgens manager C. de Bont doet Philips wel veel markt- en doelgroeponderzoek, maar heeft het concern nog nooit zo gericht studie gemaakt van de belevingswereld van ouderen.

Uit het onderzoek bleek dat veel ouderen vinden dat audio-apparatuur “disharmonieert” bij de warme inrichting van hun woning. Ze hebben vaak hun apparatuur uit het zichtveld weggewerkt, in een boekenkast bijvoorbeeld. “Ergonomie blijkt dus ondergeschikt aan de esthetiek”, zegt De Bont.

Philips Corporate Design heeft nu binnen het Philips-concern voorgesteld om een afstandsbediening ter grote van een boek te ontwikkelen met zoveel mogelijk functies van de audio-apparatuur, zodat die geheel kan worden weggewerkt in de woonkamer of zelfs in een andere ruimte kan worden gezet. “Deze afstandsbediening is opgezet naar analogie van een boek. Op de eerste bladzijde komen de belangrijkste en eenvoudige functies. Zoals de bediening van de radio, want die blijkt voor ouderen van belang te zijn.”

Als dit produkt er werkelijk komt, zal Philips het niet aanprijzen als een specifiek produkt voor ouderen. “Dat zou ouderen tegen de borst stuiten. Voor de communicatie zullen we vast dertigers gebruiken”, verwacht De Bont. Philips blijft volgens De Bont ouderen bij de ontwikkeling van produkten inschakelen. Hoewel, zegt hij, het bedrijf dat niet van de daken zal schreeuwen uit vrees voor aantasting van het imago.

Andere produkten waarmee gebruikersonderzoek met ouderen is verricht, zijn onder andere comfortabel sanitair, een keuken, een luxe caravan, een veilige huishoudtrap en een gebitsreiniger. Bedrijven zouden volgens Stephan meer produkten moeten ontwikkelen die voor iedereen gemakkelijk te hanteren zijn. Comfort wordt volgens haar voor iedereen steeds belangrijker en met 'design for all' zouden bedrijven minder snel last hebben van een senioren-imago.

Keerzijde is volgens Stephan dat produkten die er mooi uitzien minder snel vergoed worden door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Zo heeft het bedrijf Linido eens een 'bio-car' ontwikkeld waarmee gehandicapte kinderen zich op hun buik kunnen voortbewegen. “Die werd niet gezien als hulpmiddel omdat die er te mooi uitzag.” Dat risico is volgens haar ook aanwezig bij andere hulpmiddelen die te 'design' zijn.