Defensie verslikt zich in fiasco

DEN HAAG, 11 JULI. Het moest en zou de landmacht worden. Na het betrekkelijke succes van de marine in de Golfoorlog en Cambodja en de verdwenen vijand in de Duitse laagvlakte was het zaak voor het grootste krijgsmachtdeel ook een eervolle opdracht te verkrijgen: crisisbeheersing in Bosnië.

Maar nu een jaar later kijken Defensie en landmacht nog steeds terug op een grote afgang, die nog lang niet is afgewikkeld.

De opdracht in Srebrenica die het imago van een wat beschimpte landmacht (“we waren meer met opleiding bezig dan met vechten”) moest opvijzelen, werkte averechts. De 'oenigheden', zoals minister Voorhoeve ze noemde, stapelden zich op. De nasleep van de nederlaag in de moslim-enclave werd onderschat. Noch op het ministerie zelf, noch op de landmachtstaf werd de ernst van het fiasco en het belastend effect ervan voldoende ingezien.

De nieuwe landmachtbevelhebber Schouten ziet het als zijn taak daar alsnog verandering in te brengen. Het repeterende effect van steeds weer nieuwe onthullingen staat de omvorming van het leger in de weg, meent hij. Het fiasco dient beter verwerkt te worden anders kan Nederland toekomstige vredesoperaties minder gemakkelijk aan, denkt het kabinet.

Natuurlijk was het achteraf een onmogelijke opdracht en hebben de VN gefaald. Maar de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechten, Rehn, gaf vorige week voor het VN-tribunaal aan dat de Nederlandse troepen meer hadden kunnen doen in Srebrenica. “Ik vraag me af of de Nederlanders hun mandaat niet al te letterlijk hebben opgevat en hun macht niet uitsluitend voor hun eigen protectie hebben aangewend.”

De stilletjes bevorderde kolonel Karremans, een jaar geleden commandant in Srebrenica, sprak haar voor het tribunaal niet tegen. Het ging hem allereerst om zijn mannen en het materieel. Wat er met de moslims gebeurde die zijn bataljon moesten beschermen, daarover had hij weinig informatie gekregen. Hij was druk geweest “met de eigen evacuatie”.

Op de eigen gemaakte video's van de soldaten was al direct na de val van Srebrenica op televisie te zien dat Karremans' mannen het licht namen met hun opdracht. In Srebenica liepen zij voor de val vaak in vakantiekleding en luierden in hangmatten. Een van de soldaten gaf het zelf toe: Srebrenica dat was 'lekker lui hangen en centjes vangen'. De Defensiestaf viel na een inspectiereis over die taakopvatting.

De mannen van Dutchbat werden pas na een 'welverdiende' vakantie officieel gehoord, want sommigen hadden volgens de minister al een caravan gehuurd. Voorhoeve moest later toegeven dat dat uitstel onverstandig was geweest. Zelf hield hij er rekening mee dat hij moest aftreden. Toen het rapport van het onderzoek verscheen, stond er niets in over de kwaliteit van de commando-voering en het gevoerde beleid. De conclusie was dat 'Dutchbat' niets te verwijten viel.

Vanuit de landmacht lekte bij voortduring dat vooral de VN hadden gefaald en de enclave moedwillig hadden opgeheven. De vertrokken landmachtbevelhebber Couzy steunde die theorie, maar geheel in zijn stijl trok hij die beschuldiging ook weer in en weersprak hij vorige week zaterdag in Trouw de 'complottheorie' dat de VN Srebrenica moedwillig hadden opgeheven en president Chirac luchtsteun aan Dutchbat heeft opgehouden.

De voorlichtingsdienst van Defensie hoopte door hoge Nederlandse officieren, die bij de VN in Sarajevo en Zagreb hadden gediend, in mei alsnog in het openbaar verslag te laten doen, de zaak-Srebrenica af te sluiten. Eerder hadden die officieren de Tweede Kamer uitsluitend achter gesloten deuren mogen informeren. Maar na hun laatste verslag kwamen er weer nieuwe vragen, ingezonden brieven en onthullingen. Achteraf moet de voorlichtingsdienst vaststellen dat het beoogde effect haar wederom niet in de schoot was gevallen.

Minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) sprak enkele weken geleden nog 'over de zweer van Srebrenica die ons zal blijven achtervolgen'. Hij is na alle beschuldigingen beducht voor de relaties met Parijs en de VN. Ook vraagt men zich op Buitenlandse Zaken af wat voor indruk de nasleep van Srebrenica langzamerhand maakt op bondgenoten met wie Nederland ook in de toekomst conflictbeheersing op zich wil nemen. In een internationaal onderzoek naar de val van Srebrenica zien beide ministeries overigens weinig.

Defensie dacht lang dat alle buien deze zomer zouden zijn overgewaaid. Nu ziet men gedeeltelijk in dat men zich daarin vergist. Couzy heeft in zijn afscheidsboek nog eens willen aantonen hoe de politieke leiding van Defensie heeft gefaald. Hoe Voorhoeve met een blauw schriftje in de hand onder in de bunker van Defensie een jaar geleden de zaak in handen dacht te hebben, zonder zijn waarnemingen en die van anderen op tijd aan te passen. Voorhoeve zelf is in de opniepeilingen minder populair. Zijn andere portefeuille 'waken over de West' vraagt steeds meer tijd en inspanning. Maar de Kamer heeft geduld en geeft hem volmondig steun.