Oppositieleidster Birma: Heineken moet hier weg

RANGOON, 10 JULI. Heineken moet zich terugtrekken uit Birma. Dat heeft oppositieleidster Aung San Suu Kyi vanmorgen gezegd in een gesprek met deze krant. “Heeft Carlsberg zich teruggetrokken? Dat is dan een hele verstandige beslissing. Heineken zou dat ook moeten doen. Heineken heeft de verkeerde inschatting gemaakt van de politieke situatie in dit land.”

Over de contacten die Heineken van tevoren zou hebben gehad met Aung Suu Kyi's Nationale Liga van Democratie zegt ze: “Dat is een leugen. Niemand van Heineken heeft ons ooit benaderd.”

Heineken in Birma is vooralsnog niet van plan zijn activiteiten stop te zetten in navolging van de Deense brouwer Carlsberg. Heineken is sinds vorig jaar samen met zijn Singaporese handelspartner Fraser & Neave, bezig met de bouw van een brouwerij in Hlegu, even ten noorden van de hoofdstad Rangoon. Begin 1997 moet de vestiging het eerste gebrouwen bier opleveren van het merk Tiger. Het Birmese militaire bewind heeft een aandeel van veertig procent in de brouwerij.

Vertegenwoordigers van Heineken in Rangoon zeggen dat het bedrijf in Birma nog steeds kan werken binnen zijn eigen “normen-en-waardenpatroon” en zolang dat het geval is houdt de brouwerij vast aan haar plan. Heineken wijst op de vrijheid die het zou hebben in het aannemen van personeel en het betalen van lonen die boven het gemiddelde liggen.

Diplomaten en zakenmensen in Birma zetten grote vraagtekens achter de 'vrijheidsclaim' van Heineken. De joint venture die Heineken is aangegaan met de Union of Myanmar Economic Holdings (UMEH) is het voornaamste punt van kritiek. Deze Myanmarese holding - Myanmar is de officiële naam van het land - is volledig eigendom van het leger, dat al sinds 1962 de macht heeft. De UMEH, die tal van economische activiteiten onder zijn vleugels heeft, is het grootste bedrijf in Birma. Deskundigen hebben sterke aanwijzigingen dat de holding onder meer is betrokken bij de lucratieve drugshandel uit de Gouden driehoek.

De woordvoerder van Heineken in Amsterdam zegt dat Heineken “niet vrolijk wordt” van berichten dat haar Birmese partner zou zijn betrokken bij drugshandel. Heineken is pas zeer recent geconfronteerd met verwijten dat haar partner bij drugshandel is betrokken.

Een waarnemer in Birma zegt dat de boycotdreiging die Carlsberg in Denemarken boven het hoofd hing niet onwelgelegen kwam. “Carlsberg koos wijselijk niet voor een constructie met de UMEH. Kennelijk zijn ze (Carlsberg, red.) er nu achter gekomen dat hun bedrijfsplan zonder militaire betrokkenheid niet levensvatbaar was.”

Eigen onderzoek wijst verder uit dat Heinekens beweringen over de hoogte van de lonen en het aannemen van personeel niet overeenkomen met de feiten.

Pagina 13: Heineken nog weinig bekend in Birma

Bij de pleisterplaats onder de grote boom rechtsaf de onverhard weg op en dan kom je vanzelf bij de Tiger-brouwerij, was gezegd. Op een afgelegen lokatie even ten noorden van de Birmese hoofdstad Rangoon bouwt Asia Pacific Breweries (APB), de joint venture van Heineken en het Singaporese bedrijf Fraser & Neave, een nieuwe brouwerij. 'Heineken' is, ondanks de uitgebreide publiciteitscampagne in Birma, nog een onbekende term. Tiger, dat kent men wel. Het pad naar de bouwplaats is een lappendeken van kleine stukjes asfalt, modderstroken en steenslag. Maar er wordt aan gewerkt. Met name vrouwen en meisjes, somige niet ouder dan 14 jaar, sjouwen onder de verschroeiende zon met stenen en vloeibare bitumen. De wegwerkzaamheden staan onder de verantwoordelijkheid van de lokale autoriteiten, niet van Heineken.

Na een kilometer hobbelweg doemt het bouwterrein op. Van de twee bedrijfshallen staan de staketsels overeind, daartussen een aantal silo's. Honderden Birmese arbeiders zijn onder toezicht van Fillippijnse en Britse opzichters aan het werk. Op een distelveld voor het bouwterrein staan enige tientallen schamele ondekomens. Dit is het dorp van de dagloners, bestaande uit houten hutjes met rieten dakken. Het hele huishoudelijke leven speelt zich af op één plankier. Stromend water of sanitaire voorzieningen zijn er niet. Op het Birmese platteland zijn dergelijke woonomstandigheden nog heel gewoon, maar in de steden is de situatie aanmerkelijk beter.

Drie tanige werklui zijn bezig een 'huis' te timmeren. Het materiaal is hun door het bedrijf gratis ter beschikking gesteld en ze hoeven ook geen 'huur' te betalen. Ko San Than (47) heeft zijn huis, aan het begin van een smal paadje, al af. Hij is opperman bij het bouwproject en heeft vandaag vrij, dat wil zeggen: er was geen werk en dat betekent ook geen loon. “Niks aan te doen”, zegt Ko San Than, die de tijd doodt met het wegpaffen van 555-sigaretten en het drinken van groene thee. De opperman heeft lang niet elke dag werk, soms vier dagen, soms vijf dagen per week. Hij ontvangt een groepsloon, met zes anderen moeten ze 1.500 kyat per dag verdelen, dat is ruim 200 kyat per man, (100 kyat is ongeveer 1,25 gulden) per persoon per dag. “Ik klaag niet, het inkomen is hetzelfde als ergens anders.”

Verderop langs het pad staan hutjes in kluitjes bijeen. Hier woont ook Shwe Aye, een gespierde vent van 28 uit de stad Pegu. Hij werkt als betonvlechter en verdient daarmee 120 kyat per dag. Shwe Aye kauwt tevreden op zijn kun, het populaire pruimpje bestaande uit een groen blad gevuld met betelnoten. Shwe Aye tuft ten afscheid een rood straaltje spuug op de grond.

Niet tevreden is Ma Kyin (35), een schoonmaakster. Ze krijgt 60 kyat per dag en zegt dat ze daarvan nauwelijks haar kinderen kan voeden. Ze moet drie dagen per week werken om een kilo rijst (180 kyat) te kunnen bekostigen. Ook een arbeider die een waterpomp moet bedienen beklaagt zich over zijn dagelijkse 80 kyat. Alle aanwezige arbeiders ontkennen ten stelligste dat op de bouw personeel van jonger dan 18 jaar werkzaam is, zoals buitenlandse actiegroepen hadden gemeld. Op de bouwplaats zijn bij twee inspecties geen kinderen waarneembaar.

Hierbij moet worden aangetekend dat Heineken weigert officieel de pers te woord te staan. Een verzoek aan het hoofdkantoor in Amsterdam, voor een bezoek aan de bouwplaats en een vraaggesprek met een Singaporees die de leiding heeft van het project, werd door Heineken zonder opgaaf van redenen van de hand gewezen.

Ongewenst bezoek wordt door potige (blanke) medewerkers van Heineken bij de poort in Hlegu weggejaagd. Volgens Westerse waarnemers in Birma is Heineken geschrokken van de kritiek die het bedrijf heeft gekregen op de activiteiten hier.

Al enige jaren exporteert Heineken bier (van het eigen merk en Tiger, het produkt van APB) vanuit brouwerijen in de regio naar Birma en het concern zegt nu in het land “ een leidende positie in de biermarkt” te hebben. Het succes van de verkoopcijfers leidde tot het plan een brouwerij te bouwen om zo de lokale markt beter te kunnen bedienen. De Myanmar Brewery Limited zal, als er niets tussen komt, eind dit jaar operationeel zijn.

    • Lolke van der Heide