Netanyahu in VS niet zo pragmatisch

TEL AVIV, 10 JULI. De Israelische premier Benjamin Netanyahu heeft zich gisteren in Washington niet als de pragmatische politicus laten zien die hij zegt te zijn.

Alsof de verkiezingscampagne tegen de verslagen socialistische premier Shimon Peres nog in volle gang is, verdedigde hij tegenover de sceptische Amerikaanse president Bill Clinton zijn harde kijk op het vredesproces. Tijdens de gezamenlijke persconferentie in het Witte Huis bleek dat Clinton de nieuwe Israelische premier geen enkele concessie heeft weten te ontfutselen waarmee het vredesproces in het Midden-Oosten, waarin hij zoveel heeft geïnvesteerd, een nieuwe injectie kan worden gegeven.

De 'vrede tegen land'-formule, waarop het in Madrid begonnen vredesproces stoelt, is voor Netanyahu niet meer aantrekkelijk, hoewel hij dit door de VS onderschreven principe niet volledig van de kaart veegde. Netanyahu bleef ook vaag over een eventuele ontmoeting met de Palestijnse vredespartner Yasser Arafat, gaf geen indicatie wanneer de afgrendeling van de Palestijnse gebieden zal worden opgeheven en verschool zich met betrekking tot de ontruiming van Hebron achter zijn veiligheidsargument. Evenmin kreeg de Amerikaanse president van de Israelische premier een harde toezegging met betrekking tot bevriezing van de bouw van nieuwe nederzettingen in bezet gebied.

Mocht Netanyahu nieuwe vredesideeën hebben dan heeft hij kennelijk besloten deze tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen in het najaar voor zich te houden. Tot de Amerikaanse kiezers besluiten of president Clinton een tweede ambtstermijn krijgt, zal het vredesproces in het Midden-Oosten in het beste geval pas op de plaats maken. Zou Netanyahu heimelijk hopen op een verkiezingszege van de Republikeinse presidentskandidaat Bob Dole, in wiens omgeving nogal wat persoonlijkheden rondlopen die diens harde opstelling jegens de Arabieren en Palestijnen hartelijk steunen? Tijdens de persconferentie gisteren werd president Clinton door een Israelische journalist in ernstige verlegenheid gebracht die hem vroeg waarom hij tijdens de Israelische verkiezingscampagne Shimon Peres steunde. “De uitleg is overbodig” antwoordde Clinton. Netanyahu redde Clinton met een snelle interventie: “We hebben niet over de verkiezingen gesproken”, zei hij en Clinton was opgelucht dat te kunnen herhalen, waarna de volgende vragensteller aan het woord kwam.

Dat was het enige warme moment van de persconferentie van Clinton en Netanyahu. Beiden maakten na een onderhoud onder vier ogen, dat aan de persconferentie vooraf ging, een nogal gespannen indruk. Vergeleken met de persconferenties die Clinton had met wijlen premier Yitzhak Rabin en diens opvolger Shimon Peres was die van gisteren in het Witte Huis een opvallend kille vertoning. 'Een kille omhelzing' is vandaag de openingskop van Israels grootste krant, Yediot Ahronot, en de andere Israelische kranten zijn al even negatief.

Netanyahu heeft in Washington de voortzetting van het vredesproces met de Palestijnen afhankelijk gesteld van het einde aan het terrorisme. Van vredesbesprekingen met Syrië kan volgens hem geen sprake zijn zolang de terreur van de moslim-fundamentalistische beweging Hezbollah uit Libanon tegen Israel aanhoudt en Arafat moet bewijzen dat hij de Palestijnse terreur tegen de joodse staat niet incidenteel maar consequent bestrijdt. Met deze opstelling op een moment dat het debat over terreur in de VS een hoogtepunt heeft bereikt na de aanslag tegen een Amerikaanse basis in Saoedi-Arabië, schoot Netanyahu bij Clinton toch niet in de roos. De Amerikaanse president is vóór bestrijding van terreur, maar is ook van mening dat er zonder vredesproces geen veiligheid in het Midden-Oosten is. Door vooruitgang van het vredesproces afhankelijk te stellen van beëindiging van de anti-Israelische terreur heeft Netanyahu de sleutel van het vredesproces in handen gelegd van Palestijnse terreurgroepen en Hezbollah, die met Iran op de achtergrond, het vredesproces al geruime tijd met niet gering succes beïnvloeden. Netanyahu gaf gisteren zelfs toe dat Palestijnse zelfmoordterreur van Hamas en de Islamitische Jihad hem aan de macht heeft gebracht.

Netanyahu heeft in Washington een spaak in het vredesproces gestoken. President Clinton is met de Amerikaanse presidentsverkiezingen in het vooruitzicht en het belang van de joodse stem voor zijn herverkiezing in de staten New York en Californië een botsing met Netanyahu uit de weg gegaan.

Indien Clinton wordt herkozen is gisteren de toon gezet voor een Israelisch-Amerikaanse confrontatie over het vredesproces, dat een integraal en belangrijk element is van de Amerikaanse diplomatie in het Midden-Oosten na de Golfoorlog.

De Amerikaanse president Clinton zal niet tolereren dat het vredesproces in de achteruit is gezet, zoals Israels ex-minister van Buitenlandse Zaken Ehud Barak vanmorgen droog opmerkte.

    • Salomon Bouman