'Aids wordt steeds meer een ziekte van arme mensen'

ROTTERDAM, 10 JULI. “Alles wat ons kan helpen bij de bestrijding van het aidsvirus is voor ons welkom. Maar als we moeten wachten op andermans beslissingen en ondertussen onze eigen mensen zien sterven, denk ik niet dat we onze plicht als land vervullen,” zei Edward Mbidde, een aids-onderzoeker uit Oeganda, gisteren tijdens de 11e Internationale Aidsconferentie in Vancouver.

Mbidde verwoorde daarmee zijn frustratie over het huidige onderzoek naar aids dat volgens hem naar oplossingen zoekt die vooral de Westerse landen helpen bij het bestrijden van aids. Het zijn ook vooral deze landen die tijdens de zesdaagse bijeenkomst iets van een gematigd optimisme laten doorschemeren. De ontwikkelingslanden tonen zich beduidend minder verheugd.

Het optimisme waarvan de 15.000 onderzoekers, beleidsmakers, patiënten, activisten en journalisten in Vancouver getuige waren, is te danken aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. De meeste daarvan zijn sinds 1 juli ook beschikbaar in Nederland. Artsen beschikken hiermee over een breder arsenaal aan middelen om de vermeerdering van het aids veroorzakende HIV-virus in het lichaam in de kiem te smoren. Met name het gecombineerd gebruik van deze medicijnen lijkt de ontwikkeling van aids te kunnen remmen. In hun optimisme betitelden sommige artsen aids zelfs niet langer als een dodelijke, maar als een chronische ziekte. Een opmerking die de onderzoekers uit ontwikkelingslanden raar in de oren moet hebben geklonken. Een jaar lang combinatietherapie kost zo'n 15.000 gulden. Voor ontwikkelingslanden, die per patiënt jaarlijks ongeveer 4 gulden ter beschikking hebben, is dat een onbetaalbare zaak. De ziekte zal daar op een andere manier moeten worden aangepakt. Een vaccin is de meest genoemde en goedkoopste medische oplossing. Hoewel er op het moment over de hele wereld ongeveer 35 proeven met vaccins op kleine schaal plaatshebben, zijn ze tot nog toe weinig effectief. De vaccins zijn te eenvoudig in elkaar gezet om het snel veranderende virus grondig aan te kunnen pakken. Daarbij wordt er tevens geklaagd over de geringe financiële middelen die onderzoekers ter beschikking staan bij de ontwikkeling van een vaccin. “De Derde wereld is voor de farmaceutische industrie, ondanks de enorme afzetmarkt, niet interessant genoeg zolang mensen de produkten niet kunnen betalen”, zegt prof. dr. E. Roscam Abbing, voorzitter van de commissie aidsbeleid van het Aidsfonds. Hij ziet aids steeds meer een ziekte van de armen worden. “De minder welvarenden in de rijke landen en mensen in arme landen lopen het meeste risico om aids te krijgen. De beter gesitueerden zijn beter in staat zich te beschermen. Bij malaria zie je iets vergelijbaars. Dat is ook een ziekte van de armen. Vanuit de wetenschap zag het er een tijd naar uit dat er een medicijn ontwikkeld zou kunnen worden. Maar ook hierbij geldt dat de markt, mensen in ontwikkelingslanden, niet koopkrachtig is. En dus is er weinig aandacht voor.”

Voor het merendeel van 8.500 mensen die dagelijks geïnfecteerd worden met het aidsvrus, zal de oplossing dus uit een andere hoek moeten komen. Via het gebruik van condooms bijvoorbeeld. Dat lijkt tot nog toe het meeste effect te sorteren in landen als Botswana, Zambia, Zimbabwe en Oeganda, waar meer dan tien procent van de bevolking is besmet met HIV. Daarnaast wordt al enkele jaren gewerkt aan de ontwikkeling van een vaginale crème waarmee vrouwen zichzelf kunnen beschermen tegen het virus èn tegen besmette mannen die het gebruik van een condoom weigeren. Als een soort pleister op de wonde kondigde de Verenigde Staten gisteren tijdens de bijeenkomst aan om de komende vier jaar honderd miljoen dollar te stoppen in het onderzoek naar zo'n crème.

En dan is er natuurlijk nog de voorlichting. In Zimbabwe, waar sommige gezondheidsdeskundigen voorspellen dat de levensverwachting in het jaar 2010 wegens de aidsepidemie gezakt zal zijn van 70 naar 40, is een ambitieus project gestart om boeren en hun families over het virus en de ziekte te onderwijzen. In Thailand worden tv-kijkers sinds kort voorgelicht via een dertig delige soap met de naam 'The wind blows through dark and light' waarin vier van de dertig karakters besmet raken met HIV.