Omstreden sekse-test ruïneert sportcarrières

Sex Games, Ned. 3, 21.03-21.28u.

Vraag honderd mannen wat een echte vrouw is en je krijgt honderd verschillende antwoorden. Stel het Internationaal Olympisch Comité (IOC) dezelfde vraag en je krijgt te horen dat een echte vrouw uitsluitend XX-chromosomen bezit. Net zoals een echte man XY-chromosomen heeft. Fout, zeggen de programmamakers van Sex Games, een Britse documentaire uit 1993 die de omstreden sekse-test in de sport onder vuur neemt. Het programma is een schreeuw tegen het onrecht dat sportvrouwen heeft getroffen en nog steeds treft. Want ondanks hevige kritiek bestaat de test nog steeds.

In het jaar van de Olympische Spelen in Mexico, 1968, voerde het IOC de geslachtstest in, als reactie op de successen van vrouwelijke sporters uit het toenmalige Oostblok. Wie kent ze niet, de vierkante manwijven met discussen en kogels. Hun successen werden in twijfel getrokken, dit konden in de ogen van de hoogste sportbestuurders geen echte vrouwen zijn.

Een onbekend aantal vrouwen heeft hun sportieve carrière op de klippen zien lopen gevolg van de seksetest. In een periode van vijfentwintig jaar zouden er alleen al aan de vooravond van Olympische Spelen vijftien vrouwen zijn gediskwalificeerd omdat ze de test niet als 100 procent vrouw doorkwamen. Vrijwel allemaal verkiezen ze de anonimiteit boven openheid. De Amerikaanse Kirsten Wengler, van 1982 tot 1988 lid van de Amerikaanse zwemploeg, is een uitzondering. Aan haar zwemcarrière kwam een abrupt einde toen werd ontdekt dat ze mannelijke chomosomen had; XY in plaats van XX. Ze werd gedwongen zich terug te trekken en kreeg en passant de boodschap mee dat ze geen normale kinderen zou kunnen krijgen. Wenglers ouders trokken 2.000 dollar uit voor een nieuwe geslachtstest, waaruit bleek dat ze wel degelijk XX-chromosomen had. Er was een fout in het laboratorium gemaakt. De documentaire geeft geen antwoord op de vraag of Wengler vervolgens een forse schadeclaim heeft ingediend. Haar sportieve carrière was in elk geval voorgoed geruïneerd. Dat het aanvechten van beslissingen die op grond van laboratoriumtests zijn genomen de adem van een marathonloper vergt, bleek onlangs nog in de zaak van de Britse atlete Diane Modahl. Ten onrechte werd zij van doping beschuldigd. Dit jaar maakte ze haar rentree op de sintelbaan, na een gewonnen race tegen atletiekbobo's.

Ook de carrière van de Spaanse hordenloopster Maria Martinez Patino werd door de geslachtstest in de kiem gesmoord. Records, een plaats op de universiteit en de beste jaren van haar leven werden haar ontnomen, zoals ze het zelf omschrijft. Patino beschikt als gevolg van een hormonale afwijking over XY-chromosomen. Dus is ze volgens de normen van het IOC geen vrouw. Maar haar XY-chromosomen hebben haar in geen enkel opzicht 'vermannelijkt'. Voor wie Patino hoort en ziet is ze onmiskenbaar een vrouw. Zij bond de strijd aan met de geslachtstest, is inmiddels door de internationale atletiekfederatie in ere hersteld, maar stuit bij het IOC nog steeds op een muur van onverzettelijkheid. “De test is een groot succes”, verzekert een official van het IOC.

Dr. Robert Winston, hoogleraar vruchtbaarheidsstudies en verbonden aan het Hammersmith ziekenhuis in Londen, ridiculiseert de geslachtstest als volgt: “Ik heb goed nieuws voor u”, zegt hij tegen een sporter die op dat moment nog niet voor de camera is geweest. “U bent de geslachtstest doorgekomen en u mag deelnemen aan de 400 meter bij de vrouwen.” Waarop een opgeluchte mannenstem klinkt en een man met baard en snor in beeld verschijnt. Een man met de vrouwelijke XX-chromosomen. Winston trekt ook de vage criteria in twijfel die bij nader onderzoek worden gehanteerd, na een chromosomentest. Er wordt dan ook gekeken naar eventuele genitale afwijkingen. Stupid, zegt Winston. “Dat is net zoiets als de prestaties van een mannelijke atleet relateren aan de lengte van zijn penis.”

    • Ward op den Brouw