In de ruimte

“INDIEN EUROPA ERIN slaagt een bemand ruimtestation te lanceren dat het in staat stelt iedere militaire bedreiging waar te nemen, door te geven en dus te pareren, zal het een belangrijke stap hebben gezet naar zijn eigen verdediging.” Deze woorden werden in 1984 gesproken door president François Mitterrand, bijna een jaar nadat diens Amerikaanse ambtgenoot Ronald Reagan 'zijn' verdedigingsschild in de ruimte (Star Wars) had aangekondigd.

Het Franse staatshoofd, op staatsbezoek in Nederland, ontvouwde zijn plannen in een rede in de Ridderzaal, waar koningin Beatrix en het toenmalige kabinet zich onder zijn gehoor bevonden.

Ruim twaalf jaar later is de idee van een onafhankelijke Europese verdediging in de ruimte nagenoeg verlaten. De bezuinigingsprogramma's in Frankrijk en Duitsland laten zelfs de ontwikkeling van een (onbemande) spionagesatelliet niet toe. Desgevraagd verklaarde de Duitse minister van defensie, Volker Rühe, dit weekeinde: “Daarvoor heb ik nu eenmaal niet genoeg geld”. Voor de Fransen alleen is het niet te doen en andere kapitaalkrachtige geldschieters dienen zich niet aan. De lauwe Haagse reactie destijds op Mitterrands woorden is bijvoorbeeld nog steeds bepalend voor de Nederlandse politiek, ongeacht de 'paarse' toenaderingspogingen tot Bonn en Parijs.

Vooral sinds 'Maastricht' zijn er veelbelovende woorden gewijd aan het Europese vermogen om voor de eigen defensie te zorgen. Jacques Chirac had al als premier in de eerste cohabitation met Mitterrand getracht de Westeuropese Unie, een verdedigingsorganisatie die jarenlang als Doornroosje had gesluimerd, nieuw leven in te blazen. In Maastricht werd de WEU vervolgens aangewezen als voorhoede en trekpaard van een onafhankelijke Europese defensie-entiteit.

INMIDDELS IS de Europese politiek weer wat ouder en wijzer geworden. Het verloop van de Golf-oorlog en van de VN-interventie in Bosnië hebben dat proces gestimuleerd. Frankrijk is begonnen aan een ingrijpende reorganisatie van zijn defensie opdat het land een geloofwaardige bijdrage kan leveren aan een nieuw veiligheidsconcept. Ook in Duitsland gaan stemmen op om de dienstplicht af te schaffen en zich te richten op deelname aan snelle interventies ten dienste van de vrede in gebieden die voor Europa van strategisch, politiek en economisch belang zijn.

Met de omschakeling van de traditionele verdediging naar de uitvoering van geavanceerde veiligheidstaken is veel geld gemoeid. Maar desondanks zal de afhankelijkheid van de Verenigde Staten blijven voortbestaan, zoals op de NAVO-top in Berlijn is erkend. Al was het alleen maar in de ruimte. N'importe Mitterrands woorden.