'Euro binnen handbereik, niet in de knip'

DEN HAAG, 6 JULI. Op basis van relatief gunstige prognoses van het Centraal Planbureau is de ministerraad deze week begonnen aan de afronding van de Miljoenennota 1997, die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.

Traditioneel waren de weken vóór het zomerreces hectisch. In deze weken namen vorige kabinetten altijd een besluit over de uitgaven van de overheid, de inkomstenkant (belastingen en sociale premies) behandelden ze na het zomerreces. Met het nieuwe begrotingsbeleid van minister Zalm (Financiën) worden in april al knopen doorgehakt over de overheidsuitgaven.

Voor minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken) en Sorgdrager (Justitie) verliep de eerste ronde van het begrotingsoverleg dit jaar gunstig. De ministerraad trok in april extra geld uit voor meer agenten en cellen. En ook minister Ritzen verliet goed geluimd de Trêveszaal: hij kreeg een paar honderd miljoen gulden extra voor verbetering van de arbeidsvoorwaarden in het onderwijs. Met deze besluiten stond de Miljoenennota 1997, wat betreft de uitgavenkant, in de stijgers. In juli en augustus worden beslissingen genomen over de hoogte van de belastingen en sociale premies en staat het politiek gevoelige punt van de koopkracht op de agenda.

Het vaststellen van de hoogte van de sociale premies is dit jaar complexer in vergelijking met voorafgaande jaren. De sociale fondsen (WAO, AAW, WW, Ziekenfonds en AWBZ) kampen met omvangrijke tekorten. Zo wordt het vermogenstekort bij de WAO door de Tica, de coördinerende instantie op het terrein van de sociale zekerheid, voor dit jaar geraamd op ongeveer één miljard gulden. Bij de WW houdt het Tica rekening met een tekort van ruim vier miljard.

De tekorten zijn ontstaan doordat de premies in het verleden, in het belang van de koopkracht, niet kostendekkend zijn vastgesteld. Het snel wegwerken van deze tekorten noopt tot fors hogere premies en dat werkt ongunstig uit op de koopkracht. Tegen deze achtergrond is er volgens minister Zalm volgend jaar geen ruimte voor lastenverlichting. “Op zijn best wordt 1997 het jaar van de status quo, maar zelfs dat kan ik niet garanderen”, aldus Zalm in maart.

Maar de Centraal Economische Commissie, de belangrijkste ambtelijke adviseurs op sociaal-economisch terrein, heeft een list bedacht. Het vermogensbeheer van de verschillende fondsen moet worden gebundeld. Tekorten bij fondsen (WAO, WW) zouden gedeeltelijk kunnen worden gecompenseerd door overschotten bij andere fondsen (AAW) waardoor er per saldo een minder groot tekort is. En wanneer de vermogens worden gebundeld, zou het 'buffervermogen' door schaalvoordelen lager kunnen uitvallen. Het gaat dus om een nieuwe manier van financieren; aan de bevoegdheden van de verschillende fondsbeheerders verandert niets. Ook zouden de fondsen met overheidsgaranties geld moeten kunnen aantrekken, waardoor lenen goedkoper wordt. Naar verwachting gaat het Centraal Planbureau met deze hiermee aan het rekenen.

Na afloop van de ministerraad zei premier Kok dat het toch nog een hele klus wordt lastenverzwaring te voorkomen. “De marges blijven - ondanks een lichte verbetering van de economie - smal.” Kok houdt rekening met lagere uitgaven voor de sociale zekerheid, omdat het aantal uitkeringsgerechtigden nog steeds daalt. Over de werkgelegenheid toonde hij zich tevreden. Volgens het regeerakkoord zouden er in deze kabinetsperiode 350.000 banen bij moeten komen. Dat aantal wordt vermoedelijk al in drie in plaats van in vier jaar gehaald. En over de mogelijkheden voor Nederland om zich te kwalificeren voor de Economische en Monetaire Unie (EMU) is de premier redelijk optimistisch. Die euro is binnen handbereik “maar zit nog niet in de knip.”