Burgerlijk huwelijk voor Israeliërs in Jericho nabij

TEL AVIV, 6 JULI. Zullen Israelische joden die om godsdienstige of principiële redenen in Israel hun huwelijk niet door rabbijnen kunnen en willen laten inzegenen in de nabije toekomst een burgerlijk huwelijk kunnen sluiten in Jericho, in de Palestijnse bestuursautonomie? “Het moment nadert”, zei rabijn Uri Segev, hoofd van het Centrum voor joods pluralisme, deze week in een vraaggesprek in zijn kantoor in Jeruzalem.

“Geheime onderhandelingen hebben ertoe geleid dat de Palestijnse minister van Justitie, Freih Abu Medein, in principe voor Israelische paren de weg wil vrijmaken voor een burgerlijk huwelijk in de Palestijnse bestuursautonomie.”

Wie er van Israelische zijde met het Palestijnse Gezag onderhandelt, houdt rabbijn Segev strikt geheim. Het gaat echter, blijkt uit het gesprek, om een puur zakelijke transactie in het belang van zo'n 5.000 Israelische paren per jaar, die om verschillende redenen niet bij het opperrabbinaat kunnen of willen trouwen.

Een burgerlijk huwelijk in de dichtst bij Israel gelegen uitwijkpost, Cyprus, kost, alle administratieve rompslomp en de reis inbegrepen, rond 1.200 dollar per paar. Mocht de regeling met het Palestijnse Gezag doorgaan, dan wordt de prijs voor een burgerlijk huwelijk tot 500 dollar teruggebracht.

Aan deze oplossing zitten echter nogal wat voetangels en klemmen vast. Zal de staat Israel, thans in handen van de nationalistisch-religieuze regeringscoalitie onder Benjamin Netanyahu, in Jericho gesloten civiele huwelijken erkennen? Zou dat niet impliceren dat de Palestijnse bestuursautonomie een Palestijnse staat is, waartegen Netanyahu juist zo fel is gekant?

Rabbijn Segev denkt dat dit obstakel genomen kan worden, desnoods voor de rechter. Per slot van rekening heeft het Palestijnse Gezag het recht van huwelijkssluiting, legt hij uit. Maar op het ministerie van Binnenlandse Zaken in Jeruzalem wordt erkenning van een in de Palestijnse bestuursautonomie gesloten huwelijk uitgesloten.

De ironie van het geval wil dat de fakkel van het verzet tegen het burgerlijk huwelijk niet alleen door Israels rabbijnen wordt gedragen maar ook door de hoogste Palestijnse islamitische gezagsdragers, zoals groot-mufti Hassan Tahboub. Deze Palestijnse geestelijke is, evenals Israels opperrabbijnen, fel tegen scheiding van kerk en staat gekant en daarom ook tegen de invoering van het burgerlijk huwelijk op “heilige islamitische bodem”. Het is volgens rabbijn Segev best mogelijk dat de Palestijnse onderhandelaars het burgerlijk huwelijk voor Israelische paren in de Palestijnse bestuursautonomie willen introduceren als proefballon voor de introductie van een Palestijns burgerlijk huwelijk.

Aan een joodse burgerlijke huwelijkssluiting in de Palestijnse bestuursautonomie zit ook een psychologische keerzijde. Rabbijn Segev kan zich voorstellen dat de Israelische publieke opinie nog niet rijp is voor zo'n omweg via het grondgebied van de Palestijnen, die ondanks het autonomie-akkoord door veel Israeliërs nog als vijanden worden gezien. En een emotioneel protest, via de media, zou de zaak van liberale en conservatieve joden, die er onder het nieuwe bewind minder rooskleurig voorstaat dan bij de voortzetting van het bewind van Shimon Peres het geval zou zijn geweest, meer kunnen schaden dan baten.

Deze in de VS sterke stromingen in het jodendom hebben in Israel nog geen officiële voet aan de grond kunnen krijgen. Er zijn inmiddels wel zo'n 20.000 Israeliërs die in 21 liberale congregaties religieuze activiteit kunnen ontplooien, maar het orthodoxe opperrabinaat beschikt in de politiek over de nodige sterke hefbomen om erkenning van deze stromingen in het jodendom tegen te houden.

Door reform-rabbijnen in Israel uitgevoerde bekeringen worden niet erkend. Als deze bekeringen in het buitenland hebben plaats gehad worden de bekeerlingen en hun kinderen volgens de wet op terugkeer in het Israelische bevolkingsregister wel als joden geregistreerd. Maar, en dat is de voor deze joden de onaanvaardbare Israelische realiteit, zij vissen bij het Israelische opperrabbinaat naast het net.

Zij zijn volgens de halacha, de religieuze traditie, niet joods en kunnen in Israel niet trouwen. Met zo ontzettend veel 'probleem-gevallen', onder andere wegens de circa 140.000 Russische immigranten die volgens de definitie van het opperrabbinaat geen joden zijn, is de 'Jericho-optie' volgens rabbijn Segev een “goede manier om het ontbreken van religieuze vrijheid voor joden in Israel te omzeilen”.

Premier Netanyahu zei deze week tijdens een persconferentie nadrukkelijk dat zijn regering de religieuze status quo zal handhaven. Rabbijn Segev en anderen begrijpen echter dat hij doelt op de status quo ante, dat wil zeggen zoals die was voordat de socialistische regering-Rabin vier jaar geleden aan de macht kwam. Deze wist vervolgens in samenspel met het Hooggerechtshof de druk van het rabbinaat op de samenleving wat te verlichten. Gevreesd wordt dat onder de nieuwe regring de klok zal worden teruggedraaid.

Ondanks de liberale levenswijze van de niet-religieuze Netanyahu hebben de progressieve stromingen in het jodendom van de nieuwe Israelische leider weinig te verwachten. “Joods pluralisme is goed voor de VS maar niet voor Israel”, zei Netanyahu voor hij de verkiezingen won tegen een groep Amerikaanse liberale en conservatieve rabbijnen.

Rest rabbijn Segev en vele anderen niets anders dan de publieke opinie voor hun zaak te mobiliseren. “De zwijgende meerderheid - 60 procent - van de Israeliërs is voor gelijke status van de verschillende stromingen van het jodendom in Israel”, zegt hij. “Dat wijst een opinieonderzoek van het Guttman-instituut van de Hebreeuwse Universiteit uit. Het is onze taak die stille meerderheid te activeren. Dat is onze hoop.”

    • Salomon Bouman