Teken

Heb je lekker door het bos gestruind, de hond uitgelaten, konijnenholen gezocht, reeën opgejaagd, boompje gewisseld of bloemen geplukt, dan heb je er natuurlijk weer niet op gelet dat aan elke hoge grasspriet, of aan ieder struiktakje een teek kan hangen.

Als die je voetstap hoort of je warmte voelt, laat zo'n beestje zich vallen in de hoop op je been of schoen terecht te komen. Langzaam kruipt het puntgrote diertje naar een stukje zachte huid en bijt zich in je huid vast. Ze houden van je bloed.

Vooral als je met blote benen in bos of duin hebt gelopen kun je jezelf maar beter even op teken nakijken als je thuiskomt. Teken zijn kleine donkere beestjes. Je kunt nauwelijks zien dat ze acht pootjes hebben en het spitse snuitje is al helemaal niet te ontwaren. Het zijn de zwarte puntjes die overblijven als je alle stof en stukjes plant van je benen hebt geveegd. In je knieholte vinden ze het wel lekker, of nog hoger in je lies bij je poep- en piesgaten.

Daar graven ze met hun snuit een gaatje in je huid en plakken met een soort lijm hun snuit aan jouw huid vast. Na een tijdje duwen ze wat speeksel naar binnen met moleculen erin, waardoor je lichaam geen korstje maakt op het wondje dat de teek maakt. En dan zuigen ze langzaam wat bloed op. Als ze vol zijn hebben ze een flinke druppel bloed van je opgezogen. Ze laten zich dan vallen en je bent de teek kwijt.

Dat zou allemaal niet erg zijn - je kunt immers best een druppel bloed missen - als in het speeksel van de teken niet soms een bacterie leeft. Die bacterie heet Borrelia burgdorferi en kan de ziekte van Lyme veroorzaken. Eenmaal in je lichaam kunnen de bacteriën gaan delen zodat er steeds meer van komen. Je afweersysteem merkt dat er iets vreemds is binnengekomen en stuurt afweercellen naar de plek des onheils. Die afweercellen vallen de bacteriën aan, proberen ze te doden, op te eten en af te breken. Daarbij ontstaat een ontstekingsreactie. Je huid zwelt een beetje op en wordt rood door het vocht waarin de afweercellen uit het bloed naar de indringers stromen. Als er borrelia-bacteriën onder je huid zitten zie je, een week tot een maand nadat de teek heeft gebeten, op de plaats van de beet een rode vlek ontstaan. Die verandert langzaam in een steeds groter wordende rode ring. Die rode ring is het eerste verschijnsel van de ziekte van Lyme.

Zodra je zo'n ring ziet, ook al weet je niet dat je door een teek bent gestoken, moet je naar de dokter gaan voor een antibioticakuur, waarmee de bacterie om zeep wordt geholpen. Die ring is het teken dat de bacterie in je lichaam zit en dan wordt het tijd je afweer een handje te helpen. Dat is om erger te voorkomen, want sommige bacteriën ontsnappen aan de aanval van het afweersysteem, komen in de bloedbaan en verstoppen zich in de uithoeken van het lichaam waar ons afweersysteem niet goed bij kan. Bijvoorbeeld in gewrichten, waaromheen we onze armen en benen draaien, en in zenuwuiteinden overal in het lichaam. Maanden en zelfs jaren na een tekebeet en een rode ring kunnen er door die bacteriën dan nog klachten ontstaan. Er kan reuma (dat zijn ontstekingen in de gewrichten die daardoor dik en onbeweeglijk worden) ontstaan, je hart kan onregelmatig gaan kloppen, je gezichtspieren kunnen verlamd raken, en je kunt je steeds maar moe voelen. Als het eenmaal zover is, is daar weinig meer aan te doen. Soms helpt een zware antibioticakuur. Maar het is veel verstandiger om een antibioticakuur te halen zodra je zo'n rode ring ziet.

Nog beter is het natuurlijk de rode ring te voorkomen door als je in bos of duin bent geweest jezelf of elkaar na te kijken op teken. Hoe eerder de teek weg is hoe beter. De eerste 24 uur dat ze op je huid zitten spugen ze nog niet zoveel speeksel naar binnen. Lang niet alle teken hebben overigens die bacterie in zich. En als je de bacterie binnenkrijgt, betekent dat nog niet dat je ook de ziekte van Lyme krijgt. Dus lang niet iedere teek maakt ziek.

Om een teek weg te halen worden vaak allerlei middeltjes aangeraden waarmee je de teek moet insmeren. Hij laat dan zelf los. Maar als je er olie, petroleum of terpentine op gaat smeren, of als je eerst gaat pulken aan de teek, raakt hij opgewonden en kwijlt eerst nog zijn speeksel in je voor hij loslaat. Er zijn wel speciale teketangetjes, een soort pincetje, maar de teek gewoon met een scherpe nagel wegkrabben is ook goed. Het kan zijn dat de kop dan nog in je huid zit en dat die nog een beetje jeukt, maar speeksel komt er dan niet meer uit. Liever jeuk dan de ziekte van Lyme.

    • Wim Köhler