Sokal

Er is geen wetenschap voor nodig om te weten dat een appel van de boom naar beneden valt. Wetenschap begint pas bij de vraag hoe men dit verschijnsel verklaart, namelijk bijvoorbeeld in termen van de wetten van Newton. Of een verklaring de juiste is, moet worden uitgemaakt op grond van argumenten.

De wetenschappelijke revolutie van de zeventiende eeuw heeft ons een model van verklaring opgeleverd waarin theorieën en hypothesen argumentatief worden ontwikkeld. Voor die tijd kon men zich nog veel meer beroepen op autoriteit. Nu moet men de discussie aangaan. Galilei noemde zijn boek niet voor niets 'Discorsi' (Leiden, 1639) en Descartes schreef onder andere zijn beroemde 'Discours de la Méthode' in diezelfde tijd (1637) in Amsterdam.

Moderne wetenschapsonderzoekers proberen de ontwikkeling van deze discursieve structuren in kaart te brengen. Daarbij kunnen inzichten uit de moderne evolutie-theorie, de (tweede-orde) systeemtheorie en de (mathematische) theorie van de communicatie van pas komen. Het beeld van een wetenschap die een externe werkelijkheid afbeeldt zoals in een spiegel, verdwijnt daardoor. Wetenschappelijke theorievorming vindt plaats in een zich ontwikkelende communicatie die geleid wordt door codes zoals het zoeken naar waarheid. De externe werkelijkheid is veeleer input die aanleiding geeft tot het oplossen van problemen en puzzels door hypothesevorming.

In de wetenschappelijke analyse wordt het bestudeerde probleem discursief gereconstrueerd. Deze wetenschappelijke reconstructie in termen van argumentatieve theorieën maakt het soms mogelijk de grondslag te leggen voor nieuwe technologische ontwikkelingen. De eerdere ('natuurlijke') oplossing van het probleem kan dan worden vervangen door een geconstrueerde. Kennen is in die zin inderdaad construeren.

Dat sommige natuurwetenschappers dit wetenschapsonderzoek afwijzen of er de spot mee drijven, mag het sociaal-wetenschappelijk onderzoek in deze richting niet belemmeren. Daarvoor zijn wetenschap en technologie maatschappelijk te belangrijke verschijnselen. De gang van zaken rond 'de grap' van de Amerikaanse fysicus Sokal die in W&O van 20 juni breed wordt uitgemeten, toont op geen enkele wijze aan dat deze grappenmaker ook inhoudelijk gelijk heeft.