Jeltsins vervanging bij ziekte is niet geregeld

MOSKOU, 4 JULI. Nu Boris Jeltsin voor vier jaar is herkozen staat één van de terugkerende onderwerpen in de Russische politiek al vast: zijn gezondheid. De president heeft een lange geschiedenis van medische problemen en overtreft met zijn 65 jaar de gemiddelde levensverachting van de Russische man al met zeven jaar. Wat gebeurt er als hij zijn tweede termijn niet kan volmaken?

Jeltsin heeft de afgelopen jaren honderden decreten ondertekend, maar een regeling over zijn eigen vervanging was daar niet bij. De grondwet, door Jeltsin opgesteld en tweeëneenhalf jaar geleden aangenomen in een referendum, bepaalt wel iets, maar niet alles.

“In het geval van aftreden, een voortdurende onbekwaamheid wegens gezondheidsredenen om de hem toekomende bevoegdheden uit te oefenen of ontheffing uit zijn ambt, beëindigt de President van de Russische Federatie de uitoefening van zijn bevoegdheden voortijdig. Dan dient niet later dan drie maanden na het moment van de voortijdige beëindiging van de uitoefening van de bevoegdheden een verkiezing van een President van de Russische Federatie te worden gehouden”, zo bepaalt artikel 92.

“In alle gevallen, wanneer de president van de Russische Federatie niet in staat is zijn taken uit te voeren, voert de Voorzitter van de Regering van de Russische Federatie deze tijdelijk uit.” Deze als waarnemend president opererende premier mag echter niet het parlement ontbinden of voorstellen voor wijziging van de grondwet indienen.

Wanneer wordt aangenomen dat de dood tot een 'voortdurende onbekwaamheid' leidt, zal het presidentschap van Boris Jeltin na een eventueel overlijden dus tijdelijk worden waargenomen door premier Viktor Tsjernomyrdin, die dan binnen drie maanden nieuwe verkiezingen zal uitschrijven. Onduidelijk is echter wat er gebeurt als Jeltsin weken of maanden in het ziekenhuis komt te liggen, terwijl hij toch volhoudt 'bekwaam' te zijn.

Vorig jaar oktober bleek zo'n situatie tot verwarring te leiden. Nadat Jeltsin met hartklachten was opgenomen, maakte premier Tsjernomyrdin bekend dat hij enkele van Jeltsins bevoegdheden tijdelijk had overgenomen. Dat leverde hem ogenblikkelijk een berisping op van het Kremlin - 'de president regeert gewoon vanaf het ziekenhuisbed' - en Tsjernomyrdin moest zijn verhaal weer intrekken.

Wie Rusland echt regeerde bleef toen in het midden. Vroeger keken waarnemers wie er naast de partijleider op Lenins mausoleum stond, nu bestudeerden ze wie er op ziekenbezoek mocht. Dat was vanaf donderdag 26 oktober uitsluitend mevrouw Naina Jeltsin en de omstreden chef van de presidentiële veiligheidsdienst, generaal Aleksandr Korzjakov. “U denkt toch niet dat het atoomkoffertje onder zijn hoofdkussen ligt?”, zei de nu inmiddels ontslagen super-lijfwacht onheilspellend.

Vanaf 1 november mocht ook Jeltsins rechterhand Viktor Iljoesjin dagelijks langskomen. Op 3 november, een week nadat Jeltsin was opgenomen, was pas de beurt aan premier Tsjernomyrdin. De woordvoerder die de wereld op de hoogte hield van het voorspoedige herstel van Jeltsin, Sergej Medvedev, heeft de zieke president niet één keer mogen bezoeken.

Het fysieke welbevinden van de president wordt door het Kremlin nog altijd behandeld als staatsgeheim, democratie of niet, en journalisten zijn er tot nu toe niet in geslaagd het te ontsluieren. Men zou een lijstje kunnen maken: rugklachten, hartproblemen en misschien alcohol, maar de officiële diagnose zal voorlopig politiek gekleurd blijven. Meer is er met zekerheid niet te zeggen.