Heijmans slaat slag in tunnelbouw

ROSMALEN, 4 JULI. Kort voordat staatssecretaris Linschoten van Sociale Zaken vorige week donderdagnacht ten onder ging, smaakte het bouwconcern Heijmans in de Tweede Kamer het zoet van de overwinning. De Kamer besloot na veertig jaar definitief tot de aanleg van een toltunnel onder de Westerschelde. De aannemer uit Rosmalen gaat leiding geven aan het consortium dat de tunnel bouwt.

De koers van het aandeel Heijmans, sinds 1993 genoteerd op het Damrak, reageerde met een explosieve stijging. Met het leiderschap over de Kombinatie Middelplaat Westerschelde, waarin ook de Nederlandse bouwers Bam, TBI Bouwgroep en de Duitse aannemers Holzmann en Ways & Freitag zijn vertegenwoordigd, vestigt Heijmans zich tussen gerenommeerde namen in de beton- en waterbouw als HBG, Volker Stevin en Ballast Nedam.

“Je bent sterk afhankelijk van het besluitvormingscircus in Den Haag”, zegt bestuursvoorzitter J.P.M. Janssen van Heijmans op zijn kantoor in Rosmalen. De opdracht voor de bouw van de Westerscheldetunnel brengt Heijmans evenwel in een uitstekende positie voor de grote infrastructurele projecten van het kabinet-Kok. De partners Holzmann en Ways & Freitag leveren de technologie voor het tunnelboren in zachte grond. Die techniek kan ook in de toekomst van pas komen, wanneer de opdracht voor de aanleg van een treintunnel onder het Groene Hart wordt vergeven.

“De technologie voor het boren kun je zo kopen”, zegt Janssen. “In Japan en Duitsland wordt al honderd jaar geboord, maar in een harde ondergrond. De Duitsers leveren echter de technologie voor het boren in een slappe ondergrond. “Bij de aanleg van metrolijnen onder Keulen heeft Holzman al in moerasgrond geboord”, zegt Janssen.

Het consortium onder leiding van Heijmans heeft het risico voor de opdracht ter waarde van 1,66 miljard, waarvan ongeveer 20 procent voor Heijmans, op zich genomen. Gezien de budgetoverschrijdingen van de overheid in het verleden op infrastructurele projecten lijkt de opdracht riskant. Janssen relativeert dit: “Je moet sowieso geen prijs neerleggen als je niet denkt dat je het daarvoor kunt doen. Het risico is beperkt, mede omdat Holzman al zo vaak vergelijkbare projecten heeft uitgevoerd.”

In koersontwikkeling laat Heijmans de concurrentie al langer achter zich. Sinds de introductie, in september 1993, is de koers van het aandeel bijna verviervoudigd tot 157,500 gulden vanmorgen.“De beursgang stond onder een gunstig gesternte”, zegt de bestuursvoorzitter. “De beurs had eind 1992 een aantal flops achter de rug. Wij hebben Heijmans daarom met enthousiasme gebracht, maar geen gouden bergen beloofd. Aandeelhouders die afscheid namen van Heijmans hebben een goede prijs gekregen, maar er zijn geen overdreven verwachtingen gewekt.” Met een koerswinstverhouding, de verwachte jaarwinst gedeeld door de koers, van 7,3 kwam Heijmans iets goedkoper in notering dan andere beursgenoteerde bouwers die in september 1993 een koerswinstverhouding noteerden van 7,6.

De opmars van het aandeel Heijmans viel deels samen met het uitstekende beursklimaat van de afgelopen tweeënhalf jaar. Deels is de stijging het gevolg van de hogere waardering, een koerswinstverhouding van ongeveer 11, die beleggers tegenwoordig toekennen aan beursgenoteerde bouwers. Tenslotte is Heijmans zelf opponenten voorbijgestreefd wat betreft winstgevendheid en waardering. Janssen praat dan ook met gloed over het belang van de aandeelhouder.

Niet bekend

Met enige trots wijst Janssen op de voor beleggers aantrekkelijke manier - met een claimemissie - waarop Heijmans in juli vorig jaar het aandelenkapitaal heeft uitgebreid. Die emissie ter waarde van 45 miljoen gulden was nodig om de voortvarende expansie van Heijmans te financieren. De omzet is sinds 1990 bijna verdubbeld tot 1,5 miljard gulden.

Met het geld zijn in het afgelopen jaar overnames gefinancierd van Noorlander Beheer uit Leiderdorp (omzet 110 miljoen gulden) en het Belgische VAG (90 miljoen). Dit jaar volgden kleinere overnames van de ENK bij Arnhem (omzet 5 miljoen) en Helvoirt Beheer (omzet 1 miljoen). Heijmans streeft naar een omzet van twee miljard gulden aan het einde van dit decennium. “Het ziet er af en toe naar uit dat we dat op onze sloffen zullen halen”, zegt Janssen.

Voor Janssen, die zeven jaar geleden bij Heijmans aantrad als financieel directeur, was het begin jaren negentig duidelijk dat het bedrijf snel zou moeten groeien om zich te kunnen handhaven. Afkomstig van de NMB Bank had hij oog voor de expansiemogelijkheden die een beursgang het bedrijf te bieden had.

“Groei is absolute noodzaak in deze sector”, meent hij. “De enorme investeringen in milieu, gronden en kapitaalgoederen kunnen alleen worden terugverdiend als je voldoende omvang hebt. De 'focus' in Europa ligt op verlaging van de kostprijs en daarin moet je mee. Ik ben ervan overtuigd dat de clustering die we de afgelopen jaren in Nederland hebben gezien, op Europees niveau navolging krijgt in een nieuwe ronde van concentraties. Verder moet je voldoende vermogen hebben om tegenvallers in deze risicovolle branche op te vangen.”

Met zijn achtjarige ervaring als bankier lijkt Janssen een vreemde eend in de bijt van de bouwbranche. “Hoor hem eens” moet de concurrentie volgens Janssen gedacht hebben, toen hij enkele jaren geleden aankondigde dat Heijmans zich zou gaan meten met de groten in de bouwbranche. “Voor sommige partijen in de markt is het moeilijk te verkroppen dat Heijmans zo snel groeit”, zegt hij. “Wij zien de medemens nu eenmaal graag struikelen. Dat zit de mens in zijn natuur.”

Janssen houdt er niet van te worden bestempeld als ex-bankier: “Ik ben veeleer een afvallige accountant en bovendien al lang actief als ondernemer.” Na een carrière als registeraccountant bij KPMG bekeerde Janssen zich op dertigjarige leeftijd tot het ondernemerschap. Hij maakte een tussenstap bij de Bossche projectontwikkelaar Lathouwers en kwam vervolgens terecht bij de NMB Bank waar hij onder meer verantwoordelijk was voor de inkoop. “Ook in die functie was het ondernemerschap belangrijk”, zegt hij. “Ik wijs de mensen hier voortdurend op het belang van de inkoop. Als onze inkoopprijzen met een procent dalen, stijgt de winst met 25 procent.” Voordat Janssen overstapte naar Heijmans, gaf hij drie jaar leiding aan de regio Zuid-West Nederland van NMB. Ook in die functie was ondernemerschap belangrijk, benadrukt Janssen. “De kredietverlening is eigenlijk het verkopen van geld.”

Janssen benadrukt veelvuldig dat ook zijn twee mede-bestuursleden en de overige 3.500 werknemers van het bedrijf delen in het succes. “Ik kan misschien voor twee man werken of voor drie, maar dan houdt het op. De raad van bestuur werkt in een consensusmodel. Een autoritaire bestuurstijl werpt alleen vruchten af in moeilijke tijden. Een Timmer-achtig figuur zou hier de grootste brokken maken.”

    • Michiel van Nieuwstadt