Fijngemalen hersenen van BSE koe maken makaken ziek

BSE, ook wel gekke-koeien-ziekte, is overdraagbaar van koe naar aap (Nature, 27 juni). Een groep Franse en Engelse onderzoekers gebruikten voor hun experiment drie makaken, twee volwassen dieren en een pasgeborene. In de hersenen van de apen spoten de onderzoekers fijngemalen hersenmateriaal van een koe die aan BSE leed.

Honderdvijftig weken later begonnen de twee volwassen makaken abnormaal gedrag te vertonen. Ze raakten snel geïrriteerd, vertoonden een ongekende vraatzucht en ontwikkelden spierstoornissen (trillingen en stuiptrekkingen). De makaken stierven elf weken na aanvang van deze gedragssymptomen. Het jonge dier vertoonde volgens de onderzoekers dezelfde gedragingen. Die deden zich 128 weken na het inspuiten van het fijngemalen hersenmateriaal voor. De jonge makaak stierf 23 weken daarna.

In grote delen van de drie hersenen troffen de onderzoekers ophopingen aan van het prioneiwit, de vermoedelijke veroorzaker van BSE en aanverwante hersenziektes (scrapie bij het schaap en de ziekte van Creutzfeldt-Jakob bij de mens). Het microscopisch beeld leek als twee druppels water op dat van de twaalf Engelse patiënten waarbij onlangs een nieuwe variant van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJ) werd geconstateerd. De klinische en neuropathologische waarnemingen bij de makaken ondersteunen volgens de auteurs het idee dat de veroorzaker van BSE tevens verantwoordelijk is voor het verschijnen van deze nieuwe variant van CJ.

In een commentaar op het artikel vraagt de Italiaanse neuropatholoog Adriano Aguzzi zich af of dat werkelijk zo is. De resultaten laten veel vragen open, bijvoorbeeld of de makaak kan dienen als model voor de menselijke situatie. Maar belangrijker is het feit dat het fijngemalen hersenmateriaal van de koe rechtstreeks in de hersenen van de makaken werd gespoten. Eventuele besmetting van de mens zal via de orale route plaatsvinden. Een voor de hand liggende vraag, die volgens Aguzzi dringend om opheldering wacht, is of BSE prionen ook ziekte in makaken kunnen veroorzaken als ze oraal worden toegediend. En als dat zo is, wat dan de minimale infectieuze dosis is? Dergelijke studies zijn veeleisend. Gedurende vele jaren zullen vele proefdieren blootgesteld moeten worden aan verschillende verdunningen van het besmettelijke agens.

    • Marcel aan de Brugh