Turkse premier paait de Amerikanen

ANKARA, 3 JULI. Met zijn uitspraak dat hij “de vriendschapsbanden tussen Turkije en de VS verder wil aanhalen”, al moet “de relatie wel gebaseerd zijn op een kritische dialoog”, heeft de eerste moslim-fundamentalistische premier van Turkije, Necmettin Erbakan, voorlopig het vertrouwen van Washington gewonnen.

Erbakan sprak gisteren ruim een uur met de Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken voor politieke aangelegenheden, Peter Tarnoff, en een adjunct-onderminister van defensie, Jan Lodal. Een van de belangrijkste onderwerpen van gesprek was Provide Comfort, de door de Amerikanen geïnitieerde geallieerde luchtmachtoperatie die de Iraakse Koerden vanaf een militaire basis aan de Turkse Middellandse-Zeekust beschermt tegen eventuele nieuwe vijandelijkheden vanuit Bagdad. Erbakans Welvaartspartij heeft zich in de afgelopen jaren fel verzet tegen de aanwezigheid van buitenlandse militairen in Turkije. Bovendien geeft de operatie de Iraakse Koerden ongekende mogelijkheden om zich af te scheiden van Bagdad. Ankara vreest dat dat tot repercussies zal leiden onder de Koerdische bevolking in Turkije.

De verlenging van het mandaat eind deze maand van Provide Comfort wordt algemeen aangemerkt als een eerste test voor de relaties tussen Turkije en het Westen, na het aantreden, afgelopen zaterdag, van de coalitie van de Welvaartspartij met de conservatieve Partij van het Juiste Pad (DYP) van oud-premier Tansu Çiller. Het is de eerste maal in de ruim zeventigjarige geschiedenis van de seculiere republiek Turkije dat de leider van een islamitisch georiënteerde partij het tot premier brengt.

Erbakan heeft zich tot nu toe onthouden van radicale uitspraken die het Westen, het Turkse leger of de seculiere meerderheid in het land zouden kunnen irriteren. Wat betreft Provide Comfort refereerde hij aan de betrokkenheid van het Turkse leger bij deze operatie en de belangrijke adviserende rol van de militairen wat dit onderwerp betreft.

Erbakan bracht ook nog voor de bekendmaking van het regeringsprotocol zaterdag samen met zijn ministersploeg een bezoek aan het mausoleum van Atatürk, de grote Turkse hervormer die niet alleen de republiek oprichtte maar tevens de architect is van het seculiere karakter en de Westerse oriëntatie van Turkije. Erbakans verrassende verschijning gisteravond op de receptie van de Amerikaanse ambassadeur in Turkije, Grossman, ter gelegenheid van de onafhankelijkheidsdag van de VS, moet tevens in dat licht worden gezien. Erbakan had voor het laatst in 1976 een receptie van de Amerikanen in Ankara bezocht.

Het regeringsprotocol wijkt nauwelijks af van dat van voorafgaande regeringen, met alleen dit verschil, dat de vrijwel eenzijdige oriëntatie van Turkije op het Westen moet worden verbreed. Er wordt meer gewicht gegeven aan de banden met de islamitische wereld, de Turkssprekende republieken in Centraal-Azie en de landen op de Balkan. Bovendien, en dat was tevens de boodschap van Erbakan gisteren aan de Amerikanen, moeten de relaties van Turkije met de Westerse landen sterker dan voorheen uitgaan van het wederzijdse belang.

Volgens de Welvaartspartij is Turkije in de afgelopen decennia verworden tot de slaaf van het Westen. In dat kader zal dan ook worden gekeken naar de douane-unie, het vrijhandelsakkoord tussen Turkije en de Europese Unie dat op 1 januari is ingegaan. De harmonisatie van de nationale wetgeving is nog in volle gang.

Het voorzichtige optreden van Erbakan houdt tevens verband met de vertrouwensstemming in het Turkse parlement die maandag plaatsheeft. De premier heeft zijn ministers opgedragen zich op de achtergrond te houden, totdat duidelijk is of de coalitie inderdaad kan bogen op een meerderheid. Vooralsnog lijkt het erop dat de oppositie over enkele stemmen méér beschikt, maar politieke waarnemers houden het erop dat die verhouding zich de komende dagen nog kan wijzigen, gezien het aanzienlijke aantal afgevaardigden van de DYP dat nog geen definitief standpunt heeft ingenomen.

Ex-premier Mesut Yilmaz van de centrum-rechtse Moederlandpartij (ANAP) is ondertussen bezig om een nieuw regeringsmodel te ontwikkelen. Volgens Yilmaz is het vrijwel uitgesloten dat de nieuwe coalitie het vertrouwen krijgt in het parlement. De Turkse media melden dat de twee sociaal-democratische leiders, Bülent Ecevit en Deniz Baykal, bereid zijn met Yilmaz in zee te gaan als het Turkse parlement Erbakan en Çiller maandag naar huis zou sturen.

    • Froukje Santing