Machtsoverdracht is in Rusland niet geregeld

MOSKOU, 3 JULI. Als Gennadi Zjoeganov vandaag de Russische presidentsverkiezingen wint, weet even niemand hoé hij eigenlijk president moet worden: over een machtsoverdracht na democratische verkiezingen is in Rusland niets geregeld.

“Het is een ongelooflijk ongebruikelijke situatie”, zegt Sergej Markov, politiek waarnemer bij de Carnegiestichting. Boris Jeltsin heeft vorige maand geweigerd een wetsontwerp over de overdracht te tekenen. “En tradities om op terug te vallen hebben we ook niet.” Het zou namelijk de eerste keer in de Russische geschiedenis zijn dat de hoogste leider na democratische verkiezingen de macht overdraagt aan een opvolger.

Het parlement nam dit voorjaar een tekst aan met een reeks voorschriften, onder andere over de overdracht van het 'nucleaire koffertje'. De nieuwgekozen president zou dertig dagen nadat de verkiezingsuitslag officieel is vastgesteld met de uitoefening van zijn bevoegdheden beginnen. In die maand zou de aftredende president zijn opvolger alvast bij zijn werkzaamheden moeten betrekken voorzover die betrekking hebben op de nationale veiligheid en de openbare orde.

Jeltsin was echter ontevreden over een clausule in het ontwerp die bepaalde dat de inauguratie van de nieuwe president 'elders' zou kunnen worden gehouden als het Kremlin niet beschikbaar zou zijn. Volgens Jeltsin zou dat de communisten de mogelijkheid geven de verkiezingsuitslag aan te vechten, te roepen dat hun kandidaat heeft gewonnen en hem vervolgens ergens gewoon te installeren. Dat zou leiden tot een land met twee presidenten, met alle risico's vandien.

Door dat veto ontbreekt nu een overgangsregeling. De grondwet biedt weinig soelaas. In de tweeëneenhalf jaar oude constitutie staat dat een nieuwgekozen president zijn werkzaamheden begint op het moment dat hij zijn ambtseed aflegt. Op dat moment eindigen ook de bevoegdheden van de zittende president. De eed moet op een 'ceremoniële gelegenheid' worden afgelegd. Maar waar of wanneer, dat bepaalt de grondwet niet.

Evenmin is duidelijk of Jeltsin, in het geval dat hij de verkiezingen wint, premier Tsjernomyrdin zomaar mag handhaven. De door een veto getroffen wet schreef voor dat de regering één dag na de verkiezingsuitslag moet aftreden. De winnaar van de verkiezingen zou dan binnen twee weken na zijn inauguratie een kandidaat-premier voordragen. Dat mocht best de demissionaire premier zijn, maar het parlement had wel het recht hem af te wijzen.

In de grondwet staat bijna hetzelfde. De Russische regering legt haar bevoegheden neer “als een nieuwgekozen president is aangetreden”. Maar wanneer precies dat gebeurt wordt in het midden gelaten. De kandidaatstelling van de nieuwe premier komt vervolgens “niet later dan twee weken na de ambtsaanvaarding door een nieuwgekozen president”. Als het parlement de kandidaat afwijst moet de president een nieuwe voordracht doen. Maar niemand weet of Jeltsin zich zal of zich moet beschouwen als 'nieuwgekozen president'?

Dit kan van belang zijn, want het parlement wordt door de communisten gedomineerd en die zouden zich best eens tegen premier Viktor Tsjernomyrdin willen uitspreken. President Jeltsin heeft al eens een motie van wantrouwen tegen de premier naast zich neergelegd. Hij heeft ook al gezegd dat hij met Tsjernomyrdin verder wil.