'Informaticus, heb je last van scriptiekrampen?'; Bedrijven in de slag om talent

Getalenteerde studenten zijn door het bedrijfsleven moeilijk te vangen. Automatiseerder CMG laat protentiële sollicitanten per vliegtuig naar een informatiebijeenkomst komen. Grote bedrijven lopen de universiteiten af om een goed imago op te bouwen. “Je moet soms bijna op je kop gaan staan om aandacht te krijgen.”

Enigszins gespannen zit het groepje studenten in het vliegtuig. Alleen de captain zit in de cockpit. “Hoe moet dat nou als-ie een hartaanval krijgt”, vraagt een meisje. Ze wordt gerustgesteld als later toch nog de co-piloot het toestel inklimt. Klaar voor vertrek; om 8.39 uur begint het taxiën op het vliegveld van Rotterdam, en een dikke twintig minuten later stapt het gezelschap uit op Schiphol.

Automatiseringsbedrijf CMG uit Amstelveen had het vliegtuig gecharterd om op te vallen op de moeilijke arbeidsmarkt voor informatici. Werkgevers moeten dingen naar de gunsten van laatstejaars studenten. Kom alsjeblieft bij ons werken! schreeuwen ze in televisiecommercials. Wij zijn de beste! melden de billboards. 'Informaticus: heb je last van scriptiekrampen? Ga er even tussenuit. Laat je vliegen naar onze voorlichtingsdag' luidde de oproep van CMG. De studenten lijken weinig onder de indruk van het baltsgedrag van de carrièreverschaffers. “We zien wel wat ze te bieden hebben”, hadden ze in de vertrekhal van Zestienhoven gezegd.

Het tekort aan informatici is zorgwekkend, luidt een van de conclusies in het rapport van de visitatiecommissie voor deze universitaire opleiding dat begin juni verscheen. De instroom van nieuwe studenten is in vier jaar tijd bijna gehalveerd, van 818 in 1990 tot 448 in 1994. Het totale aantal universitaire studenten informatica bedroeg dat jaar 2555. Bedrijven als CMG en Cap Volmac hebben naar eigen zeggen ieder ongeveer vijfhonderd vacatures per jaar, terwijl er dit jaar ongeveer 1500 informatici afstuderen aan HBO en universiteit. Het aantal vacatures voor informatici in het blad Intermediair bedroeg vorige week 48, tegen 33 in dezelfde week van 1995. “Twee jaar geleden kreeg je vijf- à zeshonderd reacties op twee advertenties”, zegt Pieter van 't Hooft, hoofd Personeel en Organisatie bij Raet. “Nu krijg je er enkele tientallen.” Om toch nog goede sollicitanten binnen te krijgen, moeten de werkgevers stevig aan de weg timmeren.

De CMG-stunt is zeer effectief, zegt Jaap Zwaan, recruiter van het bedrijf. “Het kost nauwelijks meer dan een serie tv-spotjes.” Bovendien wordt de doelgroep zeer direct benaderd. Er hangen posters op NS-stations - studenten reizen per trein - en op de faculteiten.

Op vier achtereenvolgende zaterdagen - de laatste op 6 juli - kunnen in totaal ongeveer 220 bijna afgestudeerde informatici vanuit Rotterdam, Twente en Eindhoven naar Schiphol vliegen. Daarna worden ze per bus naar het Amstelveense kantoor gebracht om een indruk van de onderneming te krijgen. Ze krijgen eerst uitgelegd wat CMG is en voor wie het bedrijf zoal werkt. Daarna begint het serieuze werk: een workshop over voice-response systemen. Zwaan: “Zo kunnen ze in de keuken van CMG kijken.” Als de dag na een uitgebreide lunch voorbij is, kunnen ze een sollicitatieformulier meenemen.

“Het is hier altijd boeiend, leuk en uitdagend”, zegt Zwaan tijdens zijn inleiding voor een groep van ruim vijftig studenten, die bijna uitsluitend uit jongens bestaat. Hij legt nog wat praktische zaken uit, over de terugreis per openbaar vervoer bijvoorbeeld, waarna het woord is aan Wout Koppers, lid van de Nederlandse directie. Koppers prijst CMG aan: “Er heerst hier een unieke onderlinge sfeer. Nou zegt ieder bedrijf dat natuurlijk, maar ik hoop deze dag toch duidelijk te maken dat 't echt zo is. Het blijkt ook uit objectieve metingen. We nemen altijd een hoge plaats in op de lijst van de beste bedrijven om voor te werken.” Proeftijden of losse contracten zijn er niet: je bent in vaste dienst of je bent helemaal niet in dienst. De communicatie binnen het bedrijf is belangrijk, zegt Koppers. “We gaan goed met mensen om. Nee, we gaan eigenlijk heel erg goed met mensen om.” Maar hij heeft wel een waarschuwing: “We staan bekend als het bedrijf met de blauwe pakken.” Wie bij CMG aan de slag wil, moet direct een kostuum aanschaffen.

Een groot deel van de studenten heeft dat al lang gedaan - de meesten zijn gekleed als young executives. Maarten van der Graaf, student aan de Universiteit van Amsterdam, twijfelt sterk over een baan bij CMG. Hij heeft al een tweemansbedrijfje dat voor kleine opdrachtgevers automatisering verzorgt. “Ik weet niet of ik wel in vaste dienst wil werken”, zegt hij tijdens de koffiepauze. Ook de blauwe pakken staan hem tegen. Maar hij verkeert als vrije ondernemer in een luxe-positie. Voor de meeste anderen is het zaak goed te kijken en te vergelijken, omdat ze toch bij een baas aan de slag zullen gaan. Dat geldt niet alleen voor informatici, maar ook voor bijvoorbeeld bedrijfskundigen. Ook hun positie op de arbeidsmarkt is goed. “Pas belde er iemand van het Arbeidsbureau die een werkloze bedrijfskundige in de bakken kreeg. Die man was helemaal geshockeerd!”, zegt Margreet Meijering van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Zij is placement and in-company projects officer, en begeleidt bedrijfskundigen in spe op hun weg naar de arbeidsmarkt. Deze lijkt geplaveid met wervingsacties, bedrijvendagen en workshops. “Je moet soms bijna op je kop gaan staan om aandacht te krijgen; de studenten zijn overvoerd met informatie.”

Ieder jaar in februari organiseert de faculteit de zogeheten Bedrijvendagen, waar een groot aantal ondernemingen zich aan de studenten komt presenteren. Dit jaar waren onder meer ABN Amro, British American Tobacco, DSM, EuroDisney, Generale Bank, Heineken, KPN, L'Oréal, Philips, Randstad, Schiphol en Unilever aanwezig. Van tevoren hebben ze het cv-boek met afstudeerkandidaten ontvangen, waarin alle relevante gegevens van 260 studenten staan. Hieruit kunnen ze de besten selecteren, die ze tijdens de bedrijvendagen voor een gesprek uitnodigen.

De kandidaten moeten goed op hun tellen passen. “Je kunt het vergelijken met de huwelijksmarkt”, zegt Meijering. “Er zijn veel beloften over bijvoorbeeld loopbaanplanning, die soms weinig inhoud blijken te hebben.” De startfunctie is van cruciaal belang: “Je moet goed terechtkomen, op een plek waar je de kans krijgt te scoren. Bij grote organisaties is er vaak een centrale recrutering, die je plaatst op een plek ergens in de organisatie. Je moet dan weten hoe het contact is met de loopbaanbegeleider. Die is heel belangrijk. Als hij je op een foute plaats neerknalt, zonder kans op prestaties, gaat het fout.”

Studenten blijken doorgaans niet alle mooie praatjes en acties voor lief te nemen. Maar een flitsend imago is snel te wekken. “Studenten zijn natuurlijk wel te lokken”, zegt Meijering. Zo gaf EuroDisney een gelikte videopresentatie die een goede indruk achterliet. 'Wat een gaaf bedrijf, joh', was de algemene reactie na afloop. “Maar op de vraag waarom dan, konden ze geen antwoord geven.”

Ook Aegon werkt aan zijn imago. Met radiocommercials en dagbladadvertenties roept de verzekeraar jong universitair talent uit allerlei disciplines op langs te komen voor een gesprek. 'Niks standaard. Ik haat standaard. Ik ben zelf ook niet standaard', zegt een jonge vrouw in de Aegon-advertentie die verscheen in de bedrijvendagenbrochure. “We willen het stoffige imago vermijden”, zegt Bart Jochems, manager in- en externe betrekkingen. Buitenstaanders als bergbeklimmer Ronald Naar helpen Aegon de juiste talenten te vinden. Ze moeten “open, eerlijk en helder in hun taalgebruik zijn en ideeën hebben”. Denk vrij, denk Aegon.

De grootste vacature-adverteerder op televisie is het softwarehuis Raet, dat in tegenstelling tot CMG voor een brede benadering heeft gekozen. P&O-chef Van 't Hooft zegt dat Raet ook voor het imago heeft gekozen: wat is de omvang van de onderneming, wie zijn de klanten, hoe is de continuïteit, wat zijn de kansen voor de werknemer? De commercials en de daaraan gekoppelde Internetpagina's richten zich alleen op de ervaren sollicitanten. “Maar ook studenten reageren erop”, zegt Van 't Hooft. In totaal zijn er vijfhonderd reacties gekomen.

Nochtans heeft Raet voor deze doelgroep een eigen campagne. Samenwerking met en sponsoring van studentenverenigingen voor informatici moeten een 'netwerk' met het jonge talent creëren. Zij denken nog vooral aan hun eigen kansen bij de aanstaande werkgever, en daarom biedt Raet - net als andere bedrijven - een meerjarig opleidingstraject aan.

Bij CMG stromen de sollicitatieformulieren inmiddels binnen. Dat kan zelfs via de digitale snelweg. Een virtueel formulier - te vinden op de Internetsite van CMG - is per e-mail te verzenden. Hoeveel het er zijn, weet recruiter Zwaan nog niet. Maar dat het een succes was, staat voor hem vast: “Ik overweeg ernstig er een instituut van te maken.”

Tijdens de voorbereiding van de informatiedagen was Zwaan bevreesd voor 'pretvliegers', studenten die zich alleen voor de vliegtocht aanmelden en op Schiphol de plaat poetsen. Maar de informatici blijken allen serieus geïnteresseerd: “Er is niemand tussentijds verdwenen.” Voor een deel is dat te danken aan de selectie vooraf. 'Je collegekaart is je instapkaart', luidde de opwarmer op de posters van het bedrijf. Maar de ballotage was streng. Wie mee wilde in het vleigtuig, moest onder meer expliciet zijn motivatie aangeven. Het vliegreisje was voor velen niet meer dan een leuk, maar omslachtig uitstapje aan het begin van een serieuze dag. Sommigen kwamen zelfs gewoon met de trein naar Amstelveen.

    • Arlen Poort