Vietnam blijft voorzichtig hervormen

SINGAPORE, 2 JULI. Consolidatie was de afgelopen dagen het voornaamste thema tijdens het congres van de Communistische Partij van Vietnam, dat gisteren werd afgesloten. Het land, dat tien jaar geleden onder de noemer 'doi moi' een economische liberaliseringspolitiek begon, houdt vast aan hetzelfde voorzichtige tempo waarmee de hervormingen tot nu toe zijn doorgevoerd.

En ook in de politieke leiding van Vietnam verandert weinig: die blijft voorlopig in handen van de drie zeventig-plussers die Vietnam de afgelopen vijf jaar leidden, president Lu Duc Anh (75), premier Vo Van Kiet (73) en secretaris-generaal van de Communistische Partij Do Muoi (79).

Dat zijn de voornaamste conclusies na vier dagen vergaderen en debatteren op het vijfjaarlijkse partijcongres van de Vietnamese Communisten. Gisteren, aan het slot van de bijeenkomst, sprak secretaris-generaal Do Muoi over “het congres van de voortgezette hervorming voor de opbouw en bescherming van het moederland”. Muoi drong bij de aanwezigen aan op “eerlijkheid en zuinigheid” en zei dat de partij, om haar rol goed uit te voeren, zich “constant moet hervormen en aanpassen”.

Ondanks de vele veranderingen en de explosieve economische groei die Vietnam de laatste jaren heeft gekend, droeg de bijeenkomst nog veel typisch communistische karaktertrekken. Zo werd gisteren ook een nieuwe Politburo gepresenteerd, een achttien-hoofdig gezelschap dat de regering moet controleren. Maar uit de samenstelling van het Politburo bleek tegelijkertijd dat de communisten zich aanpassen aan de veranderende tijd: de gemiddelde leeftijd van de leden is gedaald en er is voor het eerst in de geschiedenis van de partij een vrouw gekozen tot lid van het buro. Die eer viel te beurt aan de 66-jarige Nguyen Thi Xuan My, plaatsvervangend hoofd van de controlecommissie van de partij.

De filosofie van de regerende communisten, verwoord in een dik slotdocument, komt er in het kort op neer dat Vietnam zich slechts verder economisch kan ontwikkelen als er sociale en politieke stabiliteit in het land heerst. De gedachte is dat de stabiliteit wordt gewaarborgd door de oude, ervaren leiders die de afgelopen jaren aan het hoofd stonden, nog even op hun plaats te houden. De huidige trojka Muoi-Anh-Kiet heeft eerder aangetoond dat zij voor hervormingen is. Door nu duidelijk te maken dat zij geleidelijk hun macht willen overdragen aan een nieuwe generatie hebben de leiders een pragmatisch compromis gevonden om de bestaande spanning tussen de conservatieve en de hervormingsgezinde fracties binnen de partij te verkleinen.

Binnen de communistische partij streed een oude, zeer conservatieve garde de laatste maanden openlijk voor de macht. Het sterkst lieten die conservatieven zich dit voorjaar gelden toen zij via een politiek rapport opriepen om alle “maatschappelijk kwaad en cultureel vergif” dat Vietnam de afgelopen jaren heeft overspoeld, in één klap te verbannen. Voortaan mochten buitenlandse bedrijven niet meer in het engels adverteren en werd alles dat ook maar iets met het “verderfelijke kapitalisme” te maken gehad, verboden. De actie schrok aanvankelijk veel buitenlandse investeerders af maar had uiteindelijk weinig effect. Na een paar onrustige dagen werd de zaak afgedaan als “laatste stuiptrekkingen van de oude communisten”.

De conservatieven zijn tijdens het congres gehoord en gerustgesteld. Zij blijven voorlopig machtig via hun vertegenwoordiging in de belangrijkste apparaten van de partij. Ze zullen alleen mee moeten doen met de lijn die de machtige 'trojka' heeft gekozen en binnen afzienbare tijd hun macht overdragen aan de 'jonge' garde. Muoi, Anh en Kiet zijn tijdens het partijcongres weliswaar voor een nieuwe termijn gekozen, maar niet, zoals gewoonlijk was, voor een termijn van vijf jaar. Muoi liet doorschemeren dat het heel goed mogelijk is dat zij al in de loop van volgend jaar hun functie zullen overdragen.

Internationaal is over het algemeen optimistisch gereageerd over de uitkomst van het congres. “De partij vecht nog steeds met het tempo waarin veranderingen moeten worden doorgevoerd. Maar door de huidige leiders op hun plek te houden, wordt het veranderingsproces eerder gemakkelijker dan moeilijker”, zei een Amerikaanse politiek commentator naar aanleiding van de bijeenkomst.

Met de afloop van het achtste Partijcongres komt tevens een einde aan een maandenlange periode van twijfel, stilstand en gebrek aan initiatief in Vietnam. In de economie, die de afgelopen jaren een groei kende van gemiddeld ruim acht procent, heerste de onzekerheid. Een aantal buitenlandse investeerders plannen uitstellen of zelfs stoppen omdat niet duidelijk was welke richting Vietnam op zou gaan. Hoewel de partijbijeenkomst weinig concrete, opzienbarende resultaten opleverde, is de belangrijkste winst dat het land op de ingeslagen weg verder gaat.

“Ik ben ervan overtuigd dat de buitenlandse investeringen in de Vietnamese economie de komende tijd aanzienlijk zullen toenemen”, klonk het gisteravond al uit de mond van de Vietnamese minister van Buitenlandse Zaken, Ngyuen Manh Cam. Plannen voor de ontwikkeling van een eigen effectenbeurs en verdere bescherming van de rechten van de particuliere sector als plannen in het slotdocument moeten meer buitenlanders naar Vietnam lokken en zorgen voor definitieve aansluiting van Vietnam bij de economische tijgers in het Verre Oosten.

    • Max Christern