Duitstalige landen eens over nieuwe spelling

BONN, 2 JULI. Met 112 in plaats van 212 spellingsregels, een vrijer en dus minder frequent gebruik van komma's, gedeeltelijke afschaffing van de Ringel-S, extra consonanten in samengestelde woorden en aanpassing van de schrijfwijze van veel vreemde woorden aan het spraakgebruik gaat het Duitse taalgebied op weg naar de volgende eeuw.

Daartoe hebben ministers uit vier Duitstalige landen (Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Liechtenstein) en vier landen met Duitstalige minderheden (Italië, België, Roemenië en Hongarije) gisteren in Wenen besloten met de ondertekening van “een gemeenschappelijke verklaring aangaande de Duitse spelling”. Een aangepaste (21ste) uitgaaf van de “Duden” (de Duitse Van Dale) verschijnt al eind volgende maand.

De laatste grote Duitse spellingshervorming was in 1901 en had toen mede de bedoeling om de taalkundige eenheid in het in 1871 ontstane Duitse keizerrijk te bevorderen. De nu afgesproken vernieuwing, die in de Bondsrepubliek sinds de jaren zestig in discussie was, is beperkter uitgevallen dan eigenlijk was gepland. “Het is geen baanbrekende hervorming, maar zij heeft wel zin”, zei bijvoorbeeld de minister van onderwijs in de deelstaat Sachsen-Anhalt, Reck, gisteren in Wenen.

In de lange aanloop naar de nu toch overeengekomen afspraken zorgden de premiers van de zestien Duitse deelstaten vorig najaar voor consternatie door de akkoorden die hun ministers voor cultuur en onderwijs onderling en met hun collega's in Oostenrijk en Zwitserland hadden bereikt alsnog af te wijzen. Gealarmeerd door toenemende kritiek in de Duitse media en de Duitse bevolking, en klachten uit de academische wereld, die zich te weinig betrokken achtte bij het project, eisten zij toen minder vergaande veranderingsvoorstellen.

Naast de “verduitsing” van veel vreemde worden is nu afgesproken: 1) de Ringel-S wordt “ss” na “korte” klinkers; 2) samenstellingen worden weer vaker als twee woorden geschreven (Rad fahren in plaats van radfahren); 3) regels voor het gebruik van komma's worden van 52 tot negen beperkt; 4) aan het einde van regels worden woorden voortaan per lettergreep afgebroken.

De spellingshervorming voor circa honderd miljoen mensen zal in etappes verlopen. Officieel begint zij 1 augustus 1998 maar tot 31 juli 2005 blijft een overgangsregime van kracht waarbij “oude” en “nieuwe” regels naar keuze kunnen worden gebruikt. Maar in in acht van de zestien Duitse deelstaten gaan de eerste schoolklassen, of zelfs alle klassen, over twee maanden al met nieuwe boeken volgens de gewijzigde spellingsregels beginnen.

Daar wachten dan na verloop van tijd dicteezinnen als: Der Kauboi (cowboy) ist müde vom Rad fahren (nu: radfahren) im Nassschnee und greift nach der Sauerstoffflasche. Anschliessend isst (nu met Ringel-S) er Spagetti (nu: Spaghetti) mit Tunfisch (nu: Thunfisch) und Ketsjup (nu Ketschup) während die Schäfin (cheffin) und der Baletttänzer (nu: Ballett) während der Schifffahrt Delfine (nu: Delphine) sehen und mit Flär (Flair) und Scharm (charme) ein nummeriertes (nu: numeriertes) Packet (Paket) mit Dosen Jogurt (nu: Yoghurt) öffnen.