Debat over voorkeursrecht; Senaat heeft veel kritiek op grondpolitiek

DEN HAAG, 2 JULI. De Eerste Kamer staat zeer kritisch tegenover een wetswijziging die gemeenten het recht geeft op eerste aankoop van grond voor woningbouw om zo prijsopdrijving door speculatie tegen te gaan. De VVD is tegen, het CDA wil de garantie dat gemeenten het recht niet te pas en te onpas gebruiken. Samen vormen zij een meerderheid.

De Eerste Kamer debatteerde gisteravond met minister De Boer (VROM) over het zogeheten voorkeursrecht voor gemeenten. Dit recht geldt nu alleen voor oudere wijken binnen steden die vernieuwd worden (stadsvernieuwing). Minister De Boer wilde het uitbreiden tot nieuwbouw in àlle gemeenten, maar stuitte in de Tweede Kamer op een CDA-amendement. Zij werd gedwongen het voorkeursrecht te beperken tot gemeenten die in het kader van nationaal of provinciaal beleid moeten uitbreiden. Andere gemeenten die van het recht gebruik willen maken, moeten eerst een provinciale 'verklaring van geen bezwaar' aanvragen.

Net als in de Tweede Kamer, had het debat in de Eerste Kamer gisteren een sterke ideologische lading - twintig jaar geleden sneuvelde het kabinet Den Uyl op de grondpolitiek. Ook nu weer was er de tegenstelling tussen fracties die zeiden het maatschappelijk belang voorop te stellen (PvdA, D66) en anderen die opkwamen voor het recht van de grondeigenaar tot verkoop aan wie hij zelf wil (VVD, CDA).

Hessing (D66) stelde dat gemeenten “een publieke taak, een regisseursrol” hebben in “een land waar de vrije ruimte uiterst schaars is”. D66 en PvdA zeiden het te betreuren dat de reikwijdte van het voorkeursrecht door de Tweede Kamer is beperkt. Hun partijgenoten in de Tweede Kamer voelden zich genoodzaakt het amendement van CDA'er Esselink te steunen. Het CDA zou anders de VVD hebben gevolgd in een nog verdergaand amendement, om het voorkeursrecht te beperken tot gemeenten in grootstedelijke gebieden (VINEX-locaties). In dat geval zou het VVD-amendement een meerderheid hebben kunnen halen.

“Wij zien geen goede reden voor beperking van het toepassingsbereik tot bepaalde gemeenten; alleen daarom al betreuren wij de beperkingen van het toepassingsbereik door het amendement-Esselink”, zei senator Le Poole (PvdA) gisteravond. Tot ontsteltenis van de VVD informeerde Le Poole naar de mogelijkheid om bij de aankoop door gemeenten niet de marktprijs van de grond richtsnoer te laten zijn, maar de waarde ervan in het dagelijks gebruik: een weiland is goedkoper dan een bouwkavel. Ook het 'maatschappijhervormende wetsontwerp' van Den Uyl ging uit van deze zogeheten gebruikswaarde.

Senator De Beer (VVD), twintig jaar geleden Tweede-Kamerwoordvoerder voor grondpolitiek: “Die kwestie heeft destijds geleid tot de val van het kabinet-Den Uyl. Ik neem aan dat u niet uit bent op de val van het paarse kabinet.” De minister zou de Eerste Kamer vanmiddag antwoorden.