Top G7-leiders: tussen soundbites en substantie

LYON, 1 JULI. Extravagantie is uit den boze tijdens de jaarlijkse top van de zeven rijke industrielanden (G7). De staatshoofden en regeringsleiders en hun Russische collega tafelden vrijdagavond in Lyon in een gewone bouchon, Léon de Lyon, met twee sterren niet eens het meest gelauwerde in dit epicentrum van de gastronomie.

Alle leiders kuierden als doorsnee-restaurantbezoekers de smalle - geheel afgesloten - Rue Plenet in en poseerden voor de deur met chef Jean-Paul Lacombe. Want Chirac mocht, zo luidde een oekaze, niet etend vereeuwigd worden.

Dichter bij het volk, leek ook tijdens de driedaagse top in Lyon het ongeschreven motto, en dat betekende een gedoseerde beveiliging, met vooral 's ochtends langs de Rhône verhoogde attentie voor die ene matineuze jogger: Bill Clinton. Een paar honderd kirrende kinderen deden de leiders zaterdagmiddag uitgeleide alsof het hun favoriete ooms betrof. Chirac wierp kushandjes, Major deelde handtekeningen uit, terwijl de omstuwde Clinton het meest bekend leek met ook dit staaltje geënsceneerde spontaniteit. Even weg van het eigen parlement leek allen goed te doen.

De jaarlijkse bijeenkomst van de leiders van de G7 is ooit in 1975 begonnen als informele gedachtenwisseling bij de open haard en sindsdien uitgegroeid tot een soundbite-evenement van formaat. De invasie van 3.000 journalisten heeft ertoe geleid dat voor het oog van de buitenwereld drama en substantie soms in een wedloop raken. Voor de leiders zelf, zo zeiden de Duitse bondskanselier Kohl en de Franse president Chirac afgelopen weekeinde, blijft het een uitgelezen gelegenheid om met elkaar - soms echt spontaan - te filosoferen en “de samenwerking” te verbeteren bij de aanpak van de pregnante problemen van nu en morgen.

De zeven staatshoofden en regeringsleiders, later aangevuld met hun Russische collega Tsjernomyrdin, bespraken in drie dagen tijd een duizelingwekkende hoeveelheid onderwerpen: internationale veiligheid, terrorisme, mensenrechten, globalisering, werkloosheid, internationale handel en kapitaalstromen, Midden-Oosten, monetaire samenwerking, drugs, besmettelijke ziekten, milieu, georganiseerde misdaad, toekomst van de Verenigde Naties, schuldverlichting voor de armste landen, nucleaire veiligheid, Bosnië, non-proliferatie, Noord- en Zuid-Korea, ja, wat eigenlijk niet?

De top had een enigszins flets karakter, vooral door de afwezigheid van de Russische president Boris Jeltsin. Door de naderende verkiezingen in de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië en Japan vermeed iedereen de confrontatie en bleven geschilpunten vrijwel onaangeroerd. De collega-leiders prefereren Clinton ver boven een isolationistisch ingestelde Republikein in het Witte Huis. Daardoor kon de Amerikaanse president, gesteund door verreweg de beste economische prestaties van de G7, de hoofdrol spelen. De Japanse premier Hashimoto onderstreepte zijn debuut met een actievere Japanse inbreng dan de laatste jaren.

Het internationale terrorisme en de complexe en razendsnelle krachten van de wereldeconomie waren de dominante onderwerpen. Clinton maakte het terrorisme, na de aanslag op Amerikaanse militairen vorige week dinsdag in Saoedi-Arabië, waarbij negentien doden en honderden gewonden vielen, tot zijn belangrijkste thema. Met de Republikeinen als extra gemotiveerde recensenten in dit verkiezingsjaar wil hij elke zweem van kritiek op zijn nationale en internationale leiderschap vermijden. Zijn bezoek aan Lyon werd door de bomaanslag nog meer een campagnereis.

De acht leiders namen een pakket van veertig aanbevelingen voor terreurbestrijding aan, waarmee een ministersconferentie volgende maand in Parijs verder aan de slag moet. Het gaat om aanbevelingen die internationale deskundigen al in april van dit jaar hadden opgesteld voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Die lijst is nu aangepast, door er simpelweg her en der de woorden “en voor terrorisme” tussen te voegen.

De onenigheid tussen de VS en andere landen over de eenzijdige Amerikaanse sanctiewetgeving tegen buitenlandse bedrijven die zaken doen met Iran en Libië, die van steun aan het terrorisme worden verdacht, en met Cuba, werd in de zittingen van de leiders niet verder opgespeeld. Maar het pleidooi in de economische slotverklaring om de handelsliberalisering via de multilaterale regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) te laten plaatshebben, was volgens Europese diplomaten een “klap in het gezicht” van de VS. De onenigheid zelf relativeert de als eensgezind betitelde aanpak van het terrorisme.

Dat Clinton op campagnereis was, bleek in feite ook uit de pagina's lange en gedetailleerde aanbevelingen over de hervorming van de ontwikkelingsafdelingen van de VN. Hervorming van de VN is een wens van veel landen, maar een absolute eis van de Republikeinen. De voorstellen vormden een aanklacht tegen de huidige werkwijze van de VN en daarmee een aanval op secretaris-generaal Boutros-Ghali, die pas een dag later aanschoof. Clinton blokkeert een herbenoeming van Boutros-Ghali, die door Chirac publiekelijk werd geprezen. Maar het Amerikaanse veto bleef in de voltallige zittingen in Lyon onbesproken, waarmee gezegd is dat de grote landen hier voorlopig geen strijd over aangaan met Washington.

De VS als enige overgebleven supermacht beschouwen de G7 ook als een podium voor Amerikaans leiderschap, en in die zin verliet Clinton Lyon ongekreukt. Maar niet alleen hij sprong handig met soundbites en substantie om. Gastheer Chirac wilde geen Amerikaans monopolie op de top en lanceerde zijn eigen motto: laten we de globalisering voor iedereen tot een succes maken. Voor de armste landen èn ook voor de 23 miljoen werklozen in de G7-landen.

Door toedoen van Chirac stonden de leiders lang stil bij de risico's van globalisering. De Franse president pleitte voor een “gecontroleerde globalisering”. Frankrijk heeft met zijn mercantilistische traditie altijd al moeite gehad met economische liberalisering; voor veel Fransen zijn de werklozen in eigen land dan ook vooral slachtoffer van de globalisering. De acht leiders riepen op initiatief van Chirac op tot een 'nieuw partnerschap voor ontwikkeling'.

Zijn dit soort verklaringen van de G7 meer dan bezweringsformules? Al in 1990 werd op de top in Houston gesproken over de noodzaak tot schuldverlichting voor de armste landen. Pas in 1994 werd in Napels een eerste stapje gezet, waarna dit weekeinde in Lyon een grote stap volgde door afspraken over een gezamenlijk plan van Wereldbank en IMF. Ondanks de ontelbare communiquées met goede voornemens over de aanpak van de werkloosheid in de afgelopen jaren noemde president Chirac het zaterdag “een beetje deprimerend” dat de G7-leiders alweer langdurig met elkaar hadden gesproken over mogelijke oplossingen.

Daartegenover staat dat de G7 de laatste jaren als aanjager heeft gefungeerd bij de internationale miljardensteun voor de economische hervormingen in Rusland. De G7 heeft ook een rol gespeeld bij de totstandkoming van het noodfonds van het IMF om bij financiële crises zoals in Mexico in te grijpen en bij de versterking van 'waakhond-functie' van het IMF.

Chirac had voor het eerst de leiders van IMF, Wereldbank, VN en WTO uitgenodigd bij een G7-top. Volgens hem was hun aanwezigheid logisch omdat in Lyon over het 'nieuwe partnerschap voor ontwikkeling' werd gesproken. Chirac maakte hiermee indirect ook duidelijk dat hij de groep van zeven rijke industrielanden onvoldoende representatief acht.

Wanneer tot nu toe werd gesproken over de hervorming van internationale instellingen, bleef de G7 zelf altijd buiten schot. De Franse president lijkt aan die exclusiviteit een eind te willen maken. Rusland schuift al jaren aan voor het politieke overleg in de zogeheten P8. Maar is het niet juist de globalisering die uitbreiding van de G7 met landen als Brazilië en India nodig maakt? “Het ligt in de natuur der dingen dat te doen”, zei Chirac zaterdag.

Aan het nut van de G7-topbijeenkomsten moet niet worden getwijfeld, meende de Duitse bondskanselier Kohl. “Er zijn hier nu 3.000 journalisten. De helft kan van mij thuisblijven, en daar wil ik u nog wel bij adviseren ook”, zei hij met een vaderlijke grijns tegen een volle zaal met verslaggevers. “Maar dat zou u ook weer niet goedvinden...”

    • Hans Buddingh'
    • Robert van de Roer