Angst voor cycloop

Pelé, intussen 58 jaar, werd geïnterviewd door de Duitse televisie. Alleen hij mag zeggen wat hij van het afgelopen Europees kampioenschap vindt, want hij, de beste aller tijden, kan het weten. Hij had niet genoten, maar hij had goed voetbal gezien, zei de éminence noire, helaas geen uitstekend voetbal.

McManaman en Poborsky kende hij niet, die hadden hem aangenaam verrast. Gascoigne was de uitblinker. Gelukkig, Pelé hield nog van individualisten, spelers die barre voetbaltijden veraangenamen.

Pelé had geen ster zien stralen. Het was de schuld van de trainers, beweerde hij. Van jongs af wordt voetballers slechts geleerd dat ze niet mogen verliezen, winnen is secundair. Trainers hebben te veel invloed. Bij de jeugd vertellen ze volgens welk systeem gevoetbal dient te worden en dat iedereen moet verdedigen, ook de jongens met de talenten van een aanvaller. Jongens mogen niet meer zelf nadenken, dat doet de trainer. Elk initiatief en elke intuïtieve inval wordt bestraft. Spelers met individuele talenten mogen en kunnen zelfs niet meer voetballen zoals ze zelf willen. Spelers die een wedstrijd met een individuele actie kunnen beslissen, zijn zichzelf niet meer of spelen niet meer mee.

Op de arbitrage had de oude meester ook kritiek - wat wil je van een speler die te weinig werd beschermd tegen aanslagen op zijn wonderbenen? Hij vond de scheidsrechters niet consequent. Wat door de een werd getolereerd, werd door de ander bestraft. Een titeltoernooi moet niet worden gebruikt om spelregels aan te scherpen, dat schept verwarring en wekt irritatie. Aanvallers en individualisten moeten beter worden beschermd. Wanneer een voetballer vanaf de middenlijn drie tegenstanders passeert en vlak voor het strafschopgebied wordt neergelegd moet een rode kaart worden getrokken. Het is oneerlijk slechts een vrije trap te geven en daardoor de verdedigende partij de kans te geven al haar spelers terug te trekken om een muurtje neer te kunnen zetten. Zo worden verdedigers bevoordeeld en aanvallers benadeeld.

De muze van Pelé is die van de liefhebber. Mijn gedachten gaan terug naar de kritiek op de specialisten van de vrije trappen. Ze slaagden er maar niet hun traptechniek te illustreren, zoals de Braziliaan dat leerde van Didi, die de folha seca introduceerde, de bal die op het laatste moment als een 'droog blad' van een boom neerviel en zo de doelman verraste. Maar het is te makkelijk moegestreden specialisten te veroordelen, waar verdedigers kans krijgen voor rigoureuze afweermethoden.

Er vielen te weinig gele en rode kaarten - de scheidsrechters waren niet streng genoeg. De arbitrage was weliswaar allerminst consequent, maar welk rechtschapen mens zou zich wel staande houden tussen verwende komedianten? Zeker, voetbal mag geen contactarm spel worden, een schouderduw of stevige tackle hoort er bij, want wie op gras valt, valt zacht. Maar het doet kinderlijk en onverantwoordelijk aan een nederlaag te wijten aan de arbitrage. Zoals de Nederlanders, net als twee jaar geleden op het wereldkampioenschap, de uitschakeling toeschreven aan arbitrale dwalingen, dat was naïef en een getuigenis van een overschatting van eigen talent.

De hysterie was gekunsteld en de favorietenrol die de meeste media Oranje toedichtten was gebaseerd op chauvinisme. Van de weeromstuit de voetballers na de eliminatie bekritiseren duidt op opportunisme. Bondscoach Hiddink mag dan geen vertrouwen hebben uitgestraald, hem veroordelen voert ver. Met zo'n grijze massa in handen viel weinig eer te behalen.

Hiddink mag zich troosten in het gezelschap van de Italiaan Sacchi, die zijn elftal 'slechts' drie fantastische wedstrijden liet spelen, de Portugees Oliveira, die zijn ploeg liet sterven in schoonheid, de Kroaat Blazevic, die zijn rasvoetballers niet kon verlossen van hun arrogantie, en de Fransman Jacquet die artiesten als werkpaarden de wei instuurde of eigenwijs op stal liet staan. Trainers die niet winnen, worden verdoemd. Ze beschermen zichzelf en hun elftal tegen hel en verdoemenis door bij voorkeur afweermechanismen aan te wenden en ze geven zoals Sacchi en Blazevic hun sterren even rust uit vrees dat ze niet dag in dag uit schitteren?

Angst regeerde om af te gaan voor de almachtige cycloop, beter bekend als de televisie. Die ziet alles: trainers die fouten maken, voetballers die fouten maken en scheidsrechters die fouten maken. Mensen met gebreken worden veroordeeld. Niets is onmenselijker. Verliezers worden onthoofd, winnaars heilig verklaard. Winnen kan maar één elftal. Zo onrechtvaardig is voetbal. Behalve voor Duitsers, want die winnen altijd.

    • Guus van Holland