Religieus Israel 'geen Khomeiny's'

JERUZALEM, 7 JUNI. Is rabbijn Avraham Ravits, de geestige parlementariër van de ultra-orthodoxe Agudat-Israelpartij, een wolf in schaapskleren of een vredesduif die niets liever wil dan de seculiere meerderheid in Israel geruststellen dat hij noch de andere 22 parlementariërs van het sterke religieuze blok joodse Khomeiny's zijn?

Nooit eerder had een parlementariër van een ultra-orthodoxe partij tijdens coalitieoverleg de moeite genomen om de buitenlandse pers in Israel te woord te staan en de boodschap van gematigdheid ook door te spelen naar de joodse gemeenschappen in het buitenland. Meteen bij het begin van zijn persconferentie in Jeruzalem was het gisteren duidelijk dat rabbijn Ravits de angstige signalen uit de seculiere hoek over een in de lucht hangende 'religieuze dictatuur' heeft opgevangen. Hij zei dat “mensen in Israel onze ingreep vrezen in hun privé-leven. Het is onjuist ons te vergelijken met Iran. Wij zijn zelf bang voor het Khomeinisme.” “Ik hoop dat mensen in Israel zullen blijven lachen.”

Daarop volgde de belangrijkere verklaring dat de 'status quo', dat wil zeggen de verhouding tussen de staat en religie, zal worden gehandhaafd. Er school echter een addertje onder het gras. “Wat ervóór was, zal worden gehandhaafd.” Met “vóór” doelde rabbijn Ravits op de lichte veranderingen die de 'status quo' in het op 29 mei afgesloten 'socialistische tijdperk' ten gunste van de seculiere levensopvattingen heeft ondergaan. “Israel riskeerde (onder het socialistische bewind) echt zijn joodse identiteit te verliezen”, antwoordde de rabbijn op de vraag wat zijns inziens de religieuze betekenis is van de verkiezingsuitslag van 29 mei.

“Het licht straalde van God naar de mensen en opende hen. Veel kiezers zeiden: we willen een band met de joodse geschiedenis, met God. Ik geloof dat de meerderheid van het joodse volk diep in haar hart religieuze gevoelens heeft, verbonden is met God omdat Hij de wereld schiep.” Dat gevoel is de drijfveer van het religieuze blok in het moeilijke coalitieoverleg met Likud om in de nieuwe regering enkele sleutelposten (onderwijs, woningbouw, religieuze zaken) te veroveren, vanwaaruit de status quo enigszins kan worden teruggedraaid en de belangen van de religieuze partijen optimaal kunnen worden gediend.

Pagina 4: Secularisering Israel stopt bij rechts-religieus kabinet

Maar tot een 'cultuurstrijd', waarvoor woordvoerders van het seculiere Israel waarschuwen en zich ook opmaken, wil rabbijn Ravits het niet laten komen. “We weten dat veel mensen bang voor ons zijn. In de loop der tijd zijn wij ook pragmatischer geworden”.

Ook andere woordvoerders van het versterkte religieuze blok hebben de afgelopen dagen gezegd te begrijpen dat hun belangen niet worden gediend als “we ons de haat van een groot deel van het volk op de hals halen”.

De seculiere ontwikkeling van de Israelische maatschappij, die via de wetgeving sedert 1992 op enkele gebieden is versterkt, komt onder een nieuwe coalitie tussen Likud en het religieuze blok tot stilstand. Op enkele voor het religieuze blok gevoelige punten zal de klok worden teruggedraaid naar de situatie van voor 1992. Rabbijn Ravits gaf gisteren echter geen indicatie dat zal worden getornd aan het recht op euthanasie, aan seculiere begrafenissen, aan de uitzendingen van het eerste en tweede tv-station op de sabbat en aan het onderbrengen van de onafhankelijkheidsverklaring in een basis-wet. Israel heeft nog geen grondwet, omdat de religieuze partijen de Tenach, de vijf boeken Mozes, als een soort grondwet beschouwen.

Het religieuze blok zal daarentegen langs wettelijke weg proberen de kleine winst teniet te doen die het reform-jodendom de afgelopen op het orthodoxe rabbinale gezag heeft behaald, met name wat betreft erkenning van door reform-rabbijnen verrichte bekeringen en deelneming van vertegenwoordigers van deze in de VS sterke stroming in religieuze raden in Israel. Ook zal het religieuze blok zich inzetten voor wetgeving die archeologische opgravingen verbiedt op plaatsen waar zich oude joodse begraafplaatsen bevinden. Langs wettelijke weg zal worden gestreefd naar het verbieden van adoptie van niet-joodse kinderen. De afgelopen jaren zijn in toenemende mate kinderen uit Rusland, Roemenië en Brazilië geadopteerd. De overgang van deze kinderen tot het jodendom gaat met grote religieuze problemen gepaard. Een verbod op de invoer van varkensvlees, het stopzetten van abortussen om sociaal-economische redenen, en sluiting van winkels op sabbat staan eveneens op het coalitieprogramma van het religieuze blok.

Hoewel de gekozen premier Benjamin Netanyahu zich heeft uitgesproken voor versterking van de joodse traditie, roepen de eisen van het religieuze blok nogal wat weerstand op bij enkele beoogde coalitie-partners van Likud en in Likud zelf. Vooral de nieuwe, sterke Russische immigrantenpartij zet zich sterk tegen de religieuze eisen af. Twintig procent van de Russische immigranten zijn geen halachische joden (geboren uit een joodse moeder) of niet-joden. Nathan Sharansky, de leider van de Russische immigrantenpartij Israel Ba'alya, heeft tijdens de verkiezingscampagne beloofd “het voor hun mensenrechten te zullen opnemen” tegen orthodoxe opvattingen die tot discriminatie van deze groep in de Israelische samenleving leiden. Het invoeren van het burgerlijk huwelijk en openbaar vervoer op sabbat in plaatsen waar zich grote concentraties Russische immigranten bevinden, staan op het verlanglijstje van Sharansky. Ook de Derde weg en Tsomet (een fractie van Likud van ex-generaal Raful Eitan) nemen een uitgesproken pro-seculier standpunt in.

Indien rabbijn Avraham Ravits gisteren de juiste toon heeft aangeslagen, komt er uiteindelijk in het regeringsprogramma een compromis uit de bus dat enerzijds de scherpe kantjes van de religieuze eisen van het religieuze blok afhaalt en anderzijds voldoet aan de grote materiële eisen van dit blok. Onder andere liggen die op het gebied van gelijkstelling van religieus onderwijs met het openbare onderwijs, bouw voor orthodoxe joden van woningen, en dergelijke.

Vooral de ultra-orthodoxie, waarvan rabbijn Ravits een vertegenwoordiger is, heeft begrepen dat verbetering van de materiële omstandigheden een voorwaarde is voor de groei en bloei van de Harediem (Godvrezende joden). Hij neemt met een lach wat stapjes terug om het eind doel naderbij te brengen: van Israel een halachische staat (waarin de wetgeving ondergeschikt is aan de Tenach) te maken. Daarom kon hij gisteren zeggen dat “we pragmatischer zijn geworden”.