Bewind kostte miljoen levens; Pol Pot, ex-leider Rode Khmer, dood

ROTTERDAM, 6 JUNI. Pol Pot, de vroegere leider van de Cambodjaanse Rode Khmer, onder wiens bewind tussen 1975 en 1979 meer dan een miljoen Cambodjanen (eenzesde deel van de bevolking) om het leven kwam, is deze week gestorven. Hij leed aan malaria.

Dat heeft een hoge functionaris van de Rode-Khmerbeweging vandaag tegenover het persbureau AFP bevestigd.

De Rode Khmer riep op 17 april 1975 het jaar nul uit. De inwoners van de Cambodjaanse steden werden met de loop van het geweer in de rug het platteland opgejaagd. De deur naar het buitenland ging dicht - behalve naar China. Pol Pot en de zijnen wilden niet worden gestoord bij de vorming van hun 'nieuwe maatschappij' waarin 'nieuwe mensen' zouden wonen.

Pol Pot (68) vervulde de afgelopen jaren officieel geen enkel ambt meer. Hij woonde in de westelijke jungle van Cambodja, nabij de grens met Thailand, waar de Rode Khmer over enkele van zijn laatste bolwerken beschikt. Algemeen werd aangenomen dat 'Broeder Nummer Een' achter de schermen nog steeds aan de touwtjes van de maoïstische beweging trok.

Koning Norodom Sihanouk van Cambodja kende Pol Pot beter dan hem lief was. Tweemaal sloot Sihanouk in het verleden een monsterverbond met de Rode-Khmerleider tegen gezamenlijke vijanden.

De Cambodjaanse koning verloor verscheidene familieleden tijden het Rode-Khmerbewind en velde pas onlangs zijn oordeel over Pol Pot. “Hij is een onverbeterlijke misdadiger, die zijn ideeën nooit heeft laten varen. Wie geen Rode Khmer of 'Pol Pottist' is moet wat hem betreft geliquideerd worden”, zei Norodom Sihanouk in april van dit jaar. “Hij verdient het spoedig te sterven.”

In januari 1976, driekwart jaar nadat de maoïstische Rode Khmer de macht had gegrepen in Cambodja, maakte radio Phnom Penh bekend dat een “vertegenwoordiger van de rubberarbeiders” genaamd Pol Pot tot premier was benoemd van het nieuwe Democratisch Kampuchea. Pol Pot? Niemand in binnen- en buitenland had ooit van die naam gehoord.

Pas nadat Vietnamese troepen het Rode-Khmerbewind in januari 1979 hadden verdreven, werd duidelijk dat Pol Pot een pseudoniem was voor Saloth Sar, een boerenzoon van het Cambodjaanse platteland, die in zijn jeugd door het leven ging als een vriendelijke jongeling. Velen die hem van vroeger kenden konden niet geloven dat achter de glimlach van Saloth Sar het brein van de massamoordenaar Pol Pot schuilging.

Maar Pol Pot zelf vond dit geen discrepantie. Hij zag zich als de 'ideale communist', voor wie alle middelen waren geoorloofd, als het doel maar werd bereikt.

Pagina 4: 'Een aardige man, die lief met zijn dochter speelde'

Saloth Sar alias Pol Pot werd geboren in 1928 uit een welgestelde boerenfamilie in de centraal gelegen provincie Kompong Thom. Hij had een zorgeloze jeugd, die hij ten dele doorbracht aan het koninklijk hof in Phnom Penh. Saloth Sar kon hierdoor de beste Cambodjaanse scholen bezoeken. Tussen 1949 en 1952 had hij het voorrecht in Parijs radio-electronica te studeren.

In het roerige Frankrijk van de jaren vijftig, met zijn sterke communistische bewegingen, rijpten de gedachten van Saloth Sar. Franse studiegenoten verklaarden naderhand dat de jonge Cambodjaan De Geschiedenis van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie van Jozef Stalin verslond en droomde over een eigen communistische partij in zijn vaderland.

Na terugkeer in Cambodja, in 1953, sloot hij zich aan bij de door Vietnamese communisten geleide Indochina Communistische Partij (ICP). Saloth Sar ontwikkelde zich tot een sluwe strateeg, die zijn afkeer voor de Vietnamezen wist te verhullen, om de materiële steun uit Hanoi voor de 'anti-imperialistische strijd' in Cambodja niet in gevaar te brengen. Eind jaren vijftig, begin jaren zestig ontstond, tijdens de eerste regeerperiode van Sihanouk (die toen nog als prins door het leven ging) de Cambodjaanse communistische partij. Sihanouk verbood de partij, waarna Pol Pot c.s. ondergronds verzet organiseerden. 'Rode Khmers' (Rode Cambodjanen) noemde Sihanouk Pol Pot en zijn manschappen spottend, een benaming die later als geuzennaam zou worden geadopteerd.

Met Stalin en later Mao Zedong als zijn grote voorbeelden bracht Pol Pot aan het begin van de Chinese Culturele Revolutie, eind jaren zestig, geruime tijd in China door, waar hij de terreur tegen de 'klassenvijanden' van nabij meemaakte. Een 'permanente revolutie', geënt op het Chinese model, stond Pol Pot ook in eigen land voor ogen. De politiek in Democratisch Kampuchea, tussen 1975 en 1979, was er de extreme uitvoering van. De geslaagde greep naar de macht van de Rode Khmer, in april 1975, was uiteindelijk volledig te danken aan de Vietnamezen. Door de zege van Noord-Vietnam op de Amerikanen, waren ook de buurlanden waar het communistisch verzet actief was (Cambodja en Laos) in staat de overwinning te behalen.

De terreur die Pol Pot ontketende was enorm. Het hele land werd veranderd in een slavenmaatschappij. Met name de 'verderfelijke' stedelingen moesten het ontgelden, alleen boeren hadden aanzien. Ten minste een miljoen Cambodjanen kwamen uiteindelijk om het leven, de meesten door ontberingen. Amerikaanse wetenschappers kwamen eerder dit jaar na onderzoek tot de conclusie dat het aantal slachtoffers van Pol Pot mogelijk nog veel groter is geweest. Er wordt nu rekening meegehouden dat destijds meer dan drie miljoen mensen het leven verloren.

Pol Pot gaf na zijn val in 1979 toe dat er “enige fouten waren gemaakt bij het toepassen van de politiek van het verschaffen van een weldadig leven aan het volk”, maar hij meende dat het 'schoonheidsfouten' waren. Het ideaal van een egalitiare boerensamenleving bleef wat Pol Pot fier overeind staan.

De laatste jaren liet hij de dagelijkse leiding van de Rode Khmer over aan zijn strijdmakker Khieu Samphan, maar Pol Pot bleef vanuit de westelijke jungle van Cambodja de guerrilla tegen het nieuwe bewind leiden. Pol Pot zelf bepaalde drie jaar geleden dat zijn partij niet moest deelnemen aan het vredesproces van de Verenigde Naties.

Op zijn onderduikadres was Pol Pot aan het eind van zijn leven weer Saloth Sar. Cambodjanen die hem meemaakten - nooit liet hij zich, ook niet voor de miljoenen die Amerikaanse televisiestations hem boden, verleiden journalisten te woord te staan - spraken weer van een vriendelijke man, die zo “lief” met zijn dochtertje speelde.