SHV viert eeuwfeest met vuistdik boek en theater

Vijf jaar duurden de voorbereidingen voor het eeuwfeest van het familiebedrijf SHV (Steenkolen- Handelsvereeniging). Vorige week volgde de ontknoping: de presentatie van een wel zeer opmerkelijk boek van maar liefst 2200 pagina's en van een multimedia spektakel door SHV'ers.

LANGBROEK. 4 JUNI. Voor de oprijlaan van het landgoed 'Lunenburg', bij Wijk bij Duurstede, staat een vrachtwagen geparkeerd. Enkele mannen zijn druk in de weer met een vijf meter hoge replica van de Denker van Rodin. De Penseur was de stille getuige in het theaterspektakel op het SHV-eeuwfeest. De replica eindigt uiteindelijk op het groene gazon van de 'Lunenburg', op steenworp afstand van de toren-met-slotgracht, deel van de woning van Paul Fentener van Vlissingen, topman van de SHV.

Fentener van Vlissingen, een rijzige jongensachtige man van eind vijftig zit op de bank in de zitkamer van zijn huis. Buiten en in de grote tent naast het huis rennen mensen af en aan met bloemen en planten. Die middag komen de tientallen overzeese partners van SHV bij de Fenteners van Vlissingen op de thee. Binnen heerst rust. Het is de ochtend na de grootse gala multi media performance, opgevoerd door SHV-ers ten overstaan van honderden aandeelhouders, personeelsleden en andere genodigden uit bedrijfsleven, overheid en politiek - zoals Timmer van Philips, Van Wachem van Shell, Van Lede van Akzo en Wijers van Economische Zaken.

Het is de ochtend after the night before. De butler serveert koffie. Slechts af en toe rinkelt de telefoon. Naast Paul Fentener van Vlissingen op de bank ligt het omvangrijke, twee vuisten dikke boekwerk dat hij regelmatig gedurende het gesprek bijna liefkozend zal aanraken.

Tegenover Paul Fentener van Vlissingen zijn vrouw Caroline Tisdall Mackenzie waarmee hij het scenario schreef voor de multi media performance. Rechts van hem Jos Groenier met wie hij het stuk regiseerde. Paul Fentener van Vlissingen is de jongste van drie broers die het familiebedrijf de afgelopen kwart eeuw bestierden, ieder op zijn beurt, ieder op zijn tijd. Paul staat nu ruim vijftien jaren aan het hoofd - jaren waarin het bedrijf gestaag groeide naar een omzet van 26 miljard, een netto winst van meer dan 500 miljoen en een personeelsbestand van zo'n 60.000 medewerkers in bijna alle werelddelen.

Waarom een feest in de vorm van een boek en een multi media performance?

“We wilden de nieuwe generatie die aan het begin staat van de volgende honderd jaar enthousiast maken voor de vennootschap. We wilden dus iets speciaals doen voor jonge mensen en tegelijkertijd op originele wijze verslag doen van wat er in de afgelopen 100 jaar gebeurd is. Het was een twee eenheid: het boek en het theater.”

“Het is een bijzonder boek. Het is uitsluitend gebaseerd op bestaande informatie uit de archieven. Dus in dit boek van 2200 paginas komen geen andere dingen voor dan verslagen, brieven, memo's, foto's van de SHV en de familie. We hebben er de afgelopen vijf jaar met Irma Boom en Johan Pijnappel op fulltime basis aan gewerkt. Een groot aantal zaken wordt aan de openbaarheid prijsgegeven. Voor een besloten vennootschap als de SHV is het bijvoorbeeld wel apart dat het boek een volledig overzicht geeft van alle winsten van alle jaren vanaf 1897, en van alle omzetten, en toch ook wel aardig: van alle vennootschapsbelasting die we hebben afgedragen.”

Paginanummering kent het boek niet...

“Het leven zit niet zo in elkaar. Dat is geen vergissing. Neem de Apartheid. De Zuid-Afrikaanse boerenoorlog met de Engelsen ten tijden van het ontstaan van de SHV heeft ongetwijfeld uiteindelijk geresulteerd in de Makro-branden, via de omweg van de Apartheid. De Apartheid is ontstaan vanuit de boerenoorlog. En als er geen Apartheid was geweest, waren er ook nooit Makro-branden geweest. Nummering gaat dus niet.”

Eerst was er het plan voor een boek over SHV, later het idee voor theater als soort van kapstok voor de presentatie van het boek. Het resultaat was vorige week te zien in de stadschouwburg van Utrecht (“die mijn grootvader aan Utrecht kado heeft gegeven, dus dat was ook mooi symbolisch”). Een wervelende multi media performance, met SHV-ers in de cast, met zang, dans, toneel, met dia's en film op gigantisch grote schuivende panelen, met geprojecteerde teksten in het Engels, Nederlands en Chinees, en met als stille getuige op het toneel de replica van de Denker van Rodin.

Fentener van Vlissingen heeft een jaar lang aan het scenario gewerkt. “Er ontstond in de loop van de tijd, zeker de laatste zes weken dat we aan het repeteren waren, een hele bijzondere sfeer onder de 150 werknemers en aandeelhouders die aan het stuk meewerkten, een elektrische positieve lading van mensen die met elkaar met iets reuze spannends bezig zijn. Er waren grote aandeelhouders en hele kleine, secretaresses en directeuren die in de repetitieruimtes uren met elkaar tegen de verwarming aan zaten omdat de regisseur met iets anders bezig was. Veel repeteren, uren en uren met elkaar bezig zijn, met hele menselijke zaken. Bedrijven zouden meer met hun eigen mensen over andere dingen bezig moeten zijn, buiten het dagelijkse bedrijfswerk.”

U staat bekend als bijzondere ondernemer, schrijft gedichten, nam uw personeel mee naar de Dalai Lama, organiseerde een congres over kunst, wetenschap en economie...In hoeverre kunt U dit allemaal omdat U geboren bent als telg in een SHV-geslacht?

“Ik denk dat ik heel gelukkig geboren ben met een breed scala aan genetische mogelijkheden. Als je daar gebruik van maakt is dat reuze fijn. Ik ben reuze bevoorrecht. Er zijn mensen die dat niet willen of niet kunnen. Ik heb in ieder geval het plezier gehad het wel te willen. Ik geloof niet dat het iets te maken heeft met uit een rijk geslacht komen of zo. Een van de technische medewerkers is een jonge man die vroeger danser is geweest bij het Nationaal Ballet en die de zoon is van een vuilnisman. Dat vind ik eigenlijk een veel boeiender beeld dan een ondernemer.”

Gemeten naar de resultaten van SHV de afgelopen 15 jaar bent U een succesvol ondernemer. U wekt echter de indruk liever over kunst en cultuur te praten dan over winst en omzet. Kunt U zich dat veroorloven omdat U toch een beetje in een luxe positie verkeert? Als U ondernemer was van een beursfonds...

(Interrumpeert:) “Die vraag is mij vaak gesteld. Ik zou precies hetzelfde doen. Ik ben in dat opzicht vrij calvinistisch in de leer. Mensen moeten mij nemen zoals ik ben. Ik probeer mij nooit ook maar een schijntje anders voor te doen. Als ik een beursgenoteerde onderneming zou leiden zou ik dat op precies dezelfde manier doen. Daar is geen twijfel over mogelijk.”