Einstein en Oranje luisteren SHV-feest op

UTRECHT, 31 MEI. Van de secretaresse tot de hoogste baas stonden ze gisteravond op het toneel van de Utrechtse schouwburg: de aandeelhouders en personeelsleden van SHV. Bestuursvoorzitter Piet Klaver van SHV-gas schitterde in een act vol teddyberen en peuters in pyama. SHV-Makro-bestuurslid Jan Piet Fokker declameerde dansend op tafel over de wegwerp- en consumptiemaatschappij, over milieuvervuiling en overbevolking (“er zijn er gewoon te veel van ons”). En SHV-commissaris Frans Andriessen figureerde als Einstein in een diepzinnige scène over denken en voelen. Achter een hoge lessenaar, in een witte stofjas, met een grijze pruik op. “Is reason separate from emotion?”

De Steenkolen Handelsvereniging, één van 's lands grootste familiebedrijven, vierde gisteren haar honderdjarig bestaan. In stijl: groots en meeslepend. En vóór alles in de stijl van Paul Fentener van Vlissingen, de topman van het bedrijf dat bij het grote publiek vooral bekendheid verwierf door de Makro-branden, eind jaren tachtig. Ter gelegenheid van het eeuwfeest schreef hij een toneelstuk. Een multi-media performance, met zang, dans, toneel, met dia's en film op gigantisch grote schuivende panelen, met geprojecteerde teksten in het Engels, Nederlands en Chinees, en met als stille getuige op het toneel een ruim vijf meter hoge replica van de Denker van Rodin. “Stop movement. Stop time. Think!”, zo klinkt het bij aanvang van het spektakel over honderd jaar SVH in een beweeglijke wereld - veel over de wereld, wat minder over SHV.

Met grote passen stapten de SHV-acteurs door de wereldgeschiedenis van de afgelopen honderd jaar. Essentiële vragen werden niet geschuwd: Wat zou er gebeurd zijn als Lenin niet naar Moskou was teruggekeerd maar in Zürich was gebleven? Was Einstein wetenschapper of kunstenaar? Kan de dood onze vriend worden? Uiteenlopende thema's kwamen aan bod, als de diepere betekenis van de ritssluiting, het ontstaan van de Charlston en het belang van het feminisme.

Op het toneel de acteurs, in de zaal de toeschouwers: familieleden van de oprichters, de Van Beuningens, de Balthazars en de Fenteners van Vlissingen. Verder het hogere echelon van de werkmaatschappijen in Nederland en vertegenwoordigers van alle buitenlandse vestigingen van SHV. In de zaal ook de (ex-)bobo's van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals Timmer van Philips, Van Wachem van Shell, Van Lede van Akzo, Van Schaik van Heineken en Schröder van Martin Air. Plus een enkele bobo uit Den Haag: Wijers van Economische Zaken en Engering van Buitenlandse Economische Betrekkingen.

En, last but not least, was ook het koninklijk huis vertegenwoordigd: prinses Juliana, prins Bernhard, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven. Want de banden tussen SHV en het vorstenhuis zijn naar verluidt even innig als discreet (Prins Bernhard was in de jaren '60 commissaris bij SHV).

Het sluitstuk van het spektakel vormde de nieuwe generatie en de samenwerking met buitenlandse partners. Op grote panelen verschenen dia's en filmbeelden van vrolijk lachende jongelieden, samen met prins Willem Alexander in de 'Oriënt Express' op weg naar Venetië. De reis maakte deel uit van het eeuwfeest en was onder meer bedoeld om de banden tussen de leden van de nieuwe generatie te versterken.

De festiviteiten hadden ook iets van een familie-reünie. SHV is en blijft tenslotte een familiebedrijf, in 1896 opgericht door onder andere de Van Beuningens, Balthazars en Fenteners van Vlissingen als antwoord op een Duits kolenkartel. Na de Tweede Wereldoorlog kregen weliswaar de Van Vlissingens het voor het zeggen, maar de nazaten van de oprichters hielden belangen in het bedrijf, waardoor het aantal aandeelhouders inmiddels de 800 is gepasseerd.

Voor en na de multi-media performance was er ruimschoots gelegenheid voor de telgen uit de families om de laatste nieuwtjes uit te wisselen in de gangen van de stadsschouwburg. Ook die ambiance was in stijl: tussen de keuvelende bezoekers schoof her en der een opmerkelijke verschijning. Dansende klokken op de trap. Heren met opzichtig opgeplakte brede bakkenbaarden die in pofbroek thee, koffie en koekjes uitserveerden. Zwierige gezelschapsdames die in lange negentiende eeuwse jurken en met klassieke parasols door de gangen schreden. SHV Gasflessen op benen. Mijnwerkers die de bezoekers in de zaal naar hun plaats begeleidden. Schoenpoetsers, goochelaars, prettig gestoorde obers en andere ludieke personages.

De bezoekers van de Utrechtse schouwburg werden gisteren aan het denken gezet. Boven de trap naar de zaal hing een groot bord met de tekst: 'Keep things simple'. Op de spiegels van het toilet stonden frasen als: 'Where do our emotions separate from our thinking?', 'Do you know your backside?', 'Do you have to exercise happiness?' Teksten die onherroepelijk de hand verraden van Paul Fentener van Vlissingen, de succesvolle ondernemer die liever gedichten voordraagt dan uit het jaarverslag voorleest, de man die een deel van zijn personeel naar de Dalai Lama stuurde, die de naam SHV verbond aan een groots symposium over religie, kunst en economie en die nog niet zo lang geleden het boekje schreef 'Ondernemers zijn ezels'.

Van Vlissingen bezit alles waar veel ondernemers van dromen: de status van een telg (negende generatie!) uit een rijk geslacht van groot-industriëlen. De onafhankelijkheid van een topman/grootaandeelhouder. En het succes van leider van een sterk groeiende multinational.

De man die SHV de afgelopen vijftien jaar bestierde (75.000 werknemers, 25 miljard gulden omzet), is het het afgelopen jaar wat rustiger aan gaan doen. Hij is nog slechts een week per maand als gedelegeerd commissaris aan het bedrijf verbonden, al is hij nog steeds de belangrijkste bestuurder van SHV. In de gangen van de schouwburg liep de in smoking gestoken jonge garde zich gisteren alvast warm.