Scherpe kritiek op milieubeleid kabinet; 'Paars moddert door met halve maatregelen'

Met als credo 'Kiezen voor kansen' organiseren vier ministers vandaag eencongres over de relatie tussen milieu en economie. Aan de vooravond treft de milieu-lobby elkaar op een schaduwcongres. 'Paars steekt de kop in het zand' en 'wij zullen blijven doormodderen met halve milieumaatregelen'.

AMSTERDAM, 29 MEI. Het 'paarse' kabinet wil de groei van de economie koppelen aan het verbeteren van het leefmilieu. “De alliantie, heet dat”, schimpt Jan Pen tijdens een manifestatie in de Balie over economie en milieu. In zijn hand wuift hij met de discussienotitie 'Milieu en economie' van het kabinet: “een achteloos document”.

De eminente econoom hekelt het milieubeleid van het kabinet. “Ze doen net alsof er niets aan de hand is.” De economie groeit nog altijd ten koste van het milieu. En dat komt omdat het kabinet tegen de ergste vervuilers niet durft te zeggen: “Sorry, we gaan jullie afknijpen.”

Pen pleit voor selectieve krimp. “Krimp is buitengewoon pijnlijk; het gebeurt alle dagen op de markt.” Een krimp van vliegtuigbouwer Fokker wordt maatschappelijk geaccepteerd. Een krimp bij de intensieve veehouderij, vervoer, en tuinders is taboe. “Over dit soort problemen bewaart de notitie een kuis stilzwijgen. Paars steekt de kop in het zand. Alle hoop wordt gevestigd op technologische groei. Voor u staat een somber man.”

Grosso modo delen de vertegenwoordigers van de natuur- en milieu-organisaties de opvatting van Pen. In een tijd waarin de werking van het vrije marktmechanisme tot 'paars geloof' is verheven, pleiten ze voor een normerende overheid. “Het verschil tussen pessimise en optimisme over de toekomst van het milieu, wordt bepaald door het geloof in de macht van de politiek”, zegt Ed Nijpels voorzitter van het Wereld Natuurfonds. “De politiek moet duidelijke normen stellen.”

Vandaag beleggen vier ministeries een congres in Rotterdam onder de titel 'Kiezen voor kansen'. De bijbehorende discussie-notitie wordt door de milieu-organisaties gekraakt. Het kabinet wil geen milieubeleid uitstippelen voor de periode na 2010. “Kortzichtig”, oordeelt de milieubeweging. De notitie is “alleen voor de bühne, louter in economische termen gesteld, en op de korte termijn gericht”, aldus Bram van Ojik voorzitter van de Vereniginmg Miliedefensie.

De milieu-lobbyisten zijn kritisch over de aanpak van het kabinet. Ton Tukker, directeur van Greenpeace Nederland, citeert uit een vraaggesprek met milieu-minister Margreeth de Boer in NRC-Handelsblad. Tukker: “De minister zegt: het gaat mij niet om meer wetten en regels, maar om inspiratie. We moeten ervoor zorgen dat andere partijen, en dan denk ik met name aan het bedrijfsleven, zodanig geïnspireerd raken dat zij op een vanzelfsprekende, vrijwillige manier meewerken aan een verbetering van het milieu.” De Greenpeace-directeur schudt meewarig het hoofd. “De overheid moet het voortouw nemen en duidelijke regels stellen.”

Gretig verwijzen de milieu-lobbyisten naar Californië. De overheid van deze Amerikaanse staat heeft strenge eisen geformuleerd ten aanzien van de emissie van schadelijke stoffen en iedereen weet dat de overheid daaraan vasthoudt. Dat heeft een geweldige impuls gegeven aan de produktie van auto's die minder schadelijk zijn voor het milieu. In Nederland zouden de normen in overleg met de auto-branche worden bepaald.

Maar wat is het perspectief voor Nederland? “Wij zullen blijven doormodderen met halve milieumaatregelen”, meent Pen. “Eco-heffingen die de verschuiving van smerig naar schoon moeten bewerken zullen mondjesmaat worden genomen. De kerosine stroomt belastingvrij in de tanks, zelfs een eenvoudige beslissing als het brengen van het vlees onder het hoge BTW-tarief zal niet worden genomen.”

Gevraagd naar 'de oplossing' roept Pen enthousiast de ecologisering van het fiscale stelsel. “De hoofdschuldigen zitten op Financiën. De firma Zalm en Vermeend heeft de sleutel in handen. We moeten ophouden arbeid zwaar te belasten en milieu-vervuilende activiteiten te vrijwaren.”

Volgens Ria Beckers, voorzitter van de stichting Natuur en Milieu, kan een vergroening van het fiscale stelsel tot de “groene prijsprikkels leiden”. “De prijs van het milieu moet je kwantificeren, dan kan er een betere afweging plaatsvinden”, aldus Beckers.

Deze benadering klinkt ook door in de regeringsverklaring van het paarse kabinet. “De maatschappelijke kosten van milieubelastende activiteiten zullen beter in de prijs tot uitdrukking worden gebracht”, zei premier Wim Kok op 31 augustus 1994. “Ik ben niet onder de indruk van de daadkracht van zijn kabinet”, zei Beckers eufemistisch.

Fractievoorzitter Jacques Wallage (PvdA) lijkt aan het eind van het debat onder de indruk van de kritiek van de milieu-lobby. “Ik zal niet toestaan dat de kabinetsnota over milieu en economie op een hoog abstactie-niveau wegkomt”, belooft Wallage. De fractievoorzitter kondigt aan dat zijn partij de keuze vóór het milieu zal “radicaliseren”. Op Pen maken de woorden van Wallage weinig indruk. “De PvdA verkoopt zelfs de uitbreiding van de luchthaven Schiphol als goed voor het leefmilieu”, zegt hij in de wandelgangen.