Belegen geur slaat kandidaat tegemoet

Bijna 55.000 leerlingen van VBO, Mavo, en het VWO deden woensdag examen Duits. Redacteur Lucette ter Borg miste actuele kwesties.

Soms, als ik m'n ijskast opendoe, slaat die damp me tegemoet. Dan weet ik dat de doperwten die ik twee jaar geleden in het vriesvak heb gelegd, hun meest glorieuze tijd hebben gehad, en dat de kaas van z'n plek onder het cellofaan aan het wegschimmelen is.

Zo'n zelfde damp stijgt op uit de teksten die de Mavo-, VBO- en VWO-scholieren afgelopen woensdag voor hun eindexamen moesten maken. Vooral bij Mavo en Voorbereidend Beroeps Onderwijs hadden de samenstellers van het examen weinig moeite gedaan om actuele teksten te vinden. Een verslagje uit 1989 over kermisattracties was de oudste tekst, een stuk over een opleiding voor hotelpersoneel uit 1993 de jongste. Uit de overige opgaven bleek dat van zestien- en zeventienjarigen verwacht wordt dat ze onveranderd geïnteresseerd blijven in dieren, kleren en reizen. De tekstvragen waren simpel, vaak met een verwijzing naar de regel waar het antwoord te vinden is, en polair gesteld. Drie van de vier keuze-antwoorden waren meestal zulke pertinente nonsens dat ook zonder bij bijna geen begrip, het goede antwoord kon worden ingevuld.

De reuk van belegenheid gold in mindere mate het VWO-examen, hoewel ook hier de jongste teksten uit 1994 dateerden en dus alle belangrijke kwesties die in 1995 in Duitsland de revue passeerden - de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, het toenemend geweld tegen buitenlanders, de stagnatie van de economie - onaangeroerd bleven. Wat wel aan de orde kwam in vijf lange artikelen en één kort pamfletje was, in de binnenkomer Tugendterror, de vrijheid van meningsuiting die volgens de auteur niet alleen in orthodoxe moslimlanden in het geding is, maar ook in Duitsland zelf; de kwestie van het wel of niet invoeren van collegegeld voor studenten; de moraal van de film Schindlers List; de gevolgen van een teveel aan informatie voor de creativiteit van de mens, en het milieu.

De teksten waren afkomstig uit Duitslands beste dagkranten en weekbladen - Die Frankfurter Allgemeine Zeitung, Die Süddeutsche Zeitung, Die Zeit en Der Spiegel. De portee van de opinieartikelen (want dat waren ze allemaal) was makkelijk te begrijpen. Alleen de vragen daarna zorgden voor problemen, vooral waar op details werd ingegaan.

De meeste moeilijkheden ontstonden bij het artikel over iets wat zo 'makkelijk' en 'dicht bij de straat' ligt als een film. Schindlers List. In dit stuk is de overtuiging van de auteur weliswaar kristalhelder (bad guy Schindler was heldhaftiger dan duizenden wegkijkende 'fatsoenlijke' Duitsers). Maar onhelder zijn de passages waarin hij overstapt van zijn eigen mening over de morele consequenties die uit de film moeten worden getrokken, naar die van anderen. Vooral de laatste alinea vergt veel van het interpretatievermogen. Er wordt naar hartelust verwezen naar niet nader genoemde bronnen. En wat ik al verwachtte: over dit soort struikelpassages gingen de vragen.

Das grobe Pokern (Süddeutsche Zeitung, 1993) zorgde eveneens voor problemen. In dit artikel laat de conservatieve decaan M. Neumann van de economische faculteit van de universiteit van Bonn zich uit over de voordelen die de invoering van een collegegeld voor studenten, universiteiten en overheid met zich mee brengt. Neumanns gedachtengang is simpel te volgen - collegegeld zorgt voor beter gemotiveerdere studenten, betere studieresultaten, kortere studietijden, het levert meer geld op voor de overheid, meer werkgelegenheid etcetera. Vragen hierover waren dan ook tamelijk makkelijk te beantwoorden, al bleef geconcentreerd lezen het devies. Problemen ontstonden omdat in dit stuk een verfijnde kennis van de Duitse taal vereist is. Wie niet weet dat zusammenstreichen 'geld opstrijken' betekent, heeft grote kans vraag 9 fout te beantwoorden. Ook gaan moeilijke woorden niet alleen schuil in de tekst maar ook in de vragen.

Een paar eindexamenleerlingen hebben inmiddels bij het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) hun beklag gedaan over de economische invalshoek van de Duitse teksten. Zonder economie in het pakket, zeggen zij, zorgde dit examen voor extra moeilijkheden. Ik heb Duits en geen economie in mijn eindexamenpakket gehad. Maar anders dan voor de protesterende alpha's geldt voor mij: niet de economie maar het Duits leidde tot problemen.