Rothschilds vertrouwd bij hoven en regeringen

ABN Amro heeft vorige week aangekondigd intensief te gaan samenwerken met Rothschild. Dat is een beroemde naam in de financiële wereld. De Rothschilds vormen een dynastie van “de geldkoningen van Europa”. De band van de Rothschilds met banken en overheden is nog steeds sterk.

AMSTERDAM, 14 MEI. Het nog jonge financiële centrum Londen stond in december 1825 op instorten. De massale uitgifte van staatsleningen van jonge republieken zoals Peru en Colombia en van een gefingeerd land zoals Poyais had een enorme speculatieve luchtbel opgeblazen. De bel knapte toen een particuliere bank in gebreke bleef en honderden andere banken dreigde mee te slepen in zijn val. De Bank of England trachtte de crisis te bezweren door geld in de markt te pompen, zonder enig resultaat.

De City wendde zich toen in opperste wanhoop tot de bankier Nathan Mayer Rothschild, een van van de belangrijkste financiers in de geschiedenis. Wat de hele City in een week niet was gelukt, dat lukte Rothschild in minder dan een dag. Met behulp van zijn broers in continentaal Europa gaarde Nathan Rothschild 300.000 pond in goud bijeen, waarmee de uitgeputte financiële reserves van de Bank of England werden aangevuld. Rothschild die als jood en voormalige Duitser een buitenstaander was gebleven in de City, trad definitief toe tot de financiële elite in het Britse wereldrijk.

De reddingsactie, die vergelijkbaar is met de steun van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aan Mexico vorig jaar, toonde alle kenmerken van de Rothschild-deal. De hoeveelheid geld was voor die dagen enorm, de operatie uiterst gedurfd en de snelheid zeer hoog in een tijd dat de telegraaf nog niet eens bestond. Bovenal toonde de actie de financiële macht van het huis Rothschild en de bereidheid om samen te werken met regeringen. “De Rothschilds zijn de geldkoningen van Europa geworden. (...) Geen regering kan zonder hun hulp een lening krijgen”, concludeerde de broer van de gouverneur van de Bank of England. Het Rothschild waarmee de Nederlandse bank ABN Amro vorige week een samenwerkingsverband heeft gesloten, heeft nog steeds sterke banden met overheden. De Rothschild Group, het ondoorzichtige web waarin het Britse N.M. Rothschild de spin is, adviseerde de laatste jaren de staat onder meer bij de privatisering van het Nederlandse KPN en van het Tsjechische telefoonbedrijf. De macht is alleen onvergelijkbaar met die in de eerste helft van de negentiende eeuw, toen Rothschild in Londen de dienst uitmaakte met Barings, het Britse bankiershuis dat onlangs overging naar het Nederlandse ING.

De familie Rothschild, waarvan de belangrijkste takken in Frankrijk en Engeland wonen, behoort tot de legenden van Europa. De naam is verbonden met exclusieve bordeaux-wijnen, met de eerste ontginning van de olievelden in Rusland, met de opbouw van Palestina (later Israel), met aanleg van spoorwegen, met het Suez-kanaal, met de diamantmijnen in Zuid-Afrika, met de Napeleontische en andere oorlogen en vooral met de vorstenhuizen en regeringen, waarvan Rothschild de hoffinancier was. Halverwege de negentiende eeuw was de naam Rothschild synoniem voor rijkdom en financiële macht, die bewondering èn kritiek wekte. De Duitse dichter Heinrich Heine stuurde zijn vriendin Betty de Rothschild in 1840 enkele pagina's uit een roman met “...met scherpe passages over het Huis Rothschild. In jouw handen heb je hier het corpus delicti dat mij zo bang maakt”.

De opkomst van Rothschild was nauw verbonden met het ontstaan van moderne staten in Europa eind achttiende eeuw en van de ontwikkeling van het kapitalistische economische systeem. De financiering van de overheden, die veel geld nodig hadden voor hun peperdure oorlogen en de vestiging van instituties, werd grootschaliger en meer gesystematiseerd. De rol van de Rothschilds hierin begon toen de aartsvader van de dynastie, Anselm Meyer Rothschild, in 1769 Agent van het Hof van Hanau werd.

Anselm Rothschild werd in 1743 geboren in Frankfurt, in de Judengasse waar in de Middeleeuwen het huis met het rode schild dat gestaan waaraan de familie de naam had ontleend. Als jongeling werkte hij voor de bank Sal Oppenheim, die ook nu nog bestaat. Eenmaal voor zichzelf begonnen verdiende hij geld met de handel in munten, waarvan er in die dagen zeer vele soorten waren. Toen Oostenrijk in 1792 in oorlog raakte met Frankrijk, financierde Rothschild de militaire operatie in het Rijnland tegen de Fransen.

Rothschild trad volgens historici in de voetsporen van de zogeheten Hof Joden, die in de renaissance de financiële en commerciële adviseurs waren van de absolutistische vorsten. Selma Stern schrijft in The Court Jew: “Hoewel de Hof Jood een produkt van zijn tijd was, een combinatie van absolutisme, handelsgeest en barokcultuur, was hij geen automaat...hij bezat een grote belangstelling voor handel en actie, een sterk verlangen naar succes, een honger naar geld en winst, een ambitie om zo hoog mogelijk te klimmen en om zo volledig mogelijk te assimileren.”

De Rothschilds werden meer dan veel andere geassimileerde joden bezeten door de gedachte erbij te horen. Doordat joden werden gediscrimineerd, vonden de Rothschilds dat zij voor hun succes harder moesten werken en meer risico's moesten aanvaarden dan niet-joden. Voor de bevestiging van hun succes joegen zij verbeten en met succes op adellijke titels en politieke functies.

Anselms derde zoon Nathan, die in 1798 met 25.000 pond naar Engeland vertrok, zou de werkelijke grondlegger worden van de Rothschilds. De oorlog van Napeoleon tegen Engeland bemoeilijkte de import door de familie van textiel in Duitsland en Nathan besloot de produktie en handel zelf te doen in de industriestad Manchester. Na de verscherping van de Continentale Blokkade van Engeland begon Nathan met smokkel via Nederland.

Pagina 18: Succes door fanatisme en onderlinge verbondenheid

Nathan verhuisde in 1808 naar Londen, toen met 1 miljoen inwoners de grootste stad ter wereld, en begon als bankier. In die dagen was het zeer gebruikelijk dat rijke kooplieden in bankzaken gingen en bankiers zich bezig hielden met handel. De term merchant bankers uit die tijd is nog steeds gangbaar, al slaat de term 'handel' nu op financiële activiteiten. Nathan financierde de oorlogsinspanningen van Engeland tegen Frankrijk en wist in 1811 ruim 800.000 pond naar de Hertog van Wellington in Portugal te sluizen met hulp van zijn broers. Met instemming van Napoleon bracht Nathan een enorme hoeveelheid geld naar Parijs, waar zijn broer Jacob het omzette in Spaans en Siciliaans schatkistpapier dat door zijn andere broer Carl over de Pyreneeën werd gebracht.

De Rothschilds braken echt door naar de financiële top met de financiering van Pruisen, dat door de oorlogsinspanningen nagenoeg bankroet was. In 1818 verzorgden zij met groot succes de uitgifte van een obligatie van 30 miljoen thaler, een ongehoord grote som in die tijd. “Als de obligatie een succes wordt, dan alleen als Rothschild hem mag doen. Rothschild is eenvoudig de meest ondernemende zakenman hier. (...) Rothschild de bankier is ook een betrouwbare man waarmee de regering hier veel zaken doet”, had de Pruisische gezant in Londen al aan zijn regering bericht. Een omvangrijke financiering van het Oostenrijke leger bij de opstand in Napels in 1820 leverde de Rothschilds de felbegeerde baronstitels op. Het succes van de Rothschilds was behalve aan hun eigen fanatisme, te danken aan de onderlinge verbondenheid van de familie die Concordia, Integritas, Industria (eendracht, rechtschapenheid, nijverheid) in het wapen voert. De familieregel wilde dat alleen zonen functies in het bedrijf mochten bekleden, niet de dochters, schoonzonen of andere buitenstaanders. De broers Rothschild hadden kantoren in Londen, Parijs, Wenen, Frankfurt en Napels, en stuurden elkaar dagelijks brieven via een razendsnel en fijnmazig informatienetwerk.

Kooplieden, bankiers, journalisten en familieleden fungeerden als agenten die hun informatie doorgaven via schippers en postduiven. De legende wil dat Nathan als eerste hoorde van de nederlaag van Napoleon in 1815 en met die kennis veel geld verdiende op de beurs, hoewel daarvoor geen bewijzen zijn. De Londen Times in 1836 pleitte voor de afschaffing van het “postduiven-expres uit Parijs” en het uitzetten van “havikken, valken en ander roofvogels voor de kust van Kent.”

In de tijd dat koning Willem 1 de Nederlandse Handel-Maatschappij (een voorloper van ABN Amro) oprichtte, begon het huis Rothschild halverwege de negentiende eeuw met de financiering van de opkomende industrie. Salomon in Wenen financierde niet alleen 450 kilometer spoorweg in het Habsburgse rijk, hij was er ook de belangrijkste pleitbezorger van. Zijn broer Jacob in Parijs bezat de noordelijke Franse spoorwegmaatschappij, die gehuisvest was in Gare du Nord.

De financiële activiteiten werden tegen het einde van de negentiende eeuw uitgebreid met de oprichting van verzekeraar Colonia in Duitsland en van een bank die tegenwoordig Creditanstallt heet en de grootste bank van Oostenrijk is. Rothschild speelde Groot-Brittannië op verzoek van premier Benjamin Disraeli de meerderheid van het Suezkanaal in handen. Na de Frans-Duitse oorlog verzorgde Rothschild de herstelbetalingen van 5 miljard franc door Frankrijk aan Pruisen, en financierde dat met de uitgifte van twee grote obligaties.

De financiële successen konden de langzame neergang van het bankiershuis niet verhullen. De privé-banken zoals Rothschild, die de financieringen met familiekapitaal dekten, verloren terrein aan de algemene banken. Deze deden een beroep op de kapitaalmarkt en konden daardoor veel omvangrijkere transacties doen. Door de geslotenheid van de familie-onderneming vertrokken bovendien veel talentvolle medewerkers naar concurrenten. In maatschappelijk opzicht bleef de nog altijd puissant rijke familie een rol spelen in de twintigste eeuw, onder meer door de financiering van instellingen in Palestina. De financiële macht van de Rothschilds brokkelde af. Het bankiershuis heeft kantoren in Londen, Parijs, Frankfurt en Zürich, maar niet in New York of Tokio, de grootste financiële centra ter wereld.

De Rothschilds zijn wel de vertrouwelingen gebleven van regeringen, die de laatste jaren zijn begonnen met mondiale privatiseringsprogramma's. Die vertrouwensrol moeten zij verzilveren in de samenwerking met ABN Amro, een bank van het soort dat privébanken zoals Rothschild naar de achtergrond heeft gedrongen.