YOWERI KAGUTA MUSEVENI; Tegendraads leider

KAMPALA, 13 MEI. Yoweri Kaguta Museveni maakte op 25 januari 1986 geschiedenis, toen hij zegevierend met zijn Nationale Verzetsleger de hoofdstad Kampala binnentrok en zich liet uitroepen tot president. Nooit eerder had in een onafhankelijke Afrikaanse staat een bevrijdingsbeweging de macht veroverd. De charmante rebel Museveni was een radicaal. Inmiddels is hij kaal en dik en volgt hij het economische dictaat van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). “Ik kon een heel regeringsleger verslaan”, zei hij eens tegen vrienden, “maar tegen het IMF en de Wereldbank kan ik niet op”.

Museveni, gisteren opnieuw als president beëdigd na een ruime verkiezingsoverwinning, ontwikkelde zich van marxist in zijn studententijd aan de universiteit van Dar es Salaam tot de beste leerling in de IMF-klas. Zijn bekering tot een liberaal-economisch beleid leidde tot een macro-economische groei in Oeganda van tien procent, een van de hoogste groeicijfers ter wereld. Maar alles is relatief in Oeganda. De economie heeft nu pas weer het niveau van 1972 bereikt.

Museveni's regering geeft weinig aandacht aan onderwijs en gezondheidszorg. Hoewel iedere Oegandees heeft geprofiteerd van de economische en politieke stabiliteit, leeft de meerderheid van de bevolking nog steeds beneden de armoedegrens. Een beperkte groep stedelingen trekt het meeste profijt van de economische liberalisering. Een aanzienlijk deel van de krotbewoners van Kampala bracht bij de verkiezingen een proteststem uit op de oppositiekandidaat Paul Ssemogerere.

Museveni's politieke ideologie blijft tegendraads. Tegen de algehele trend in op het continent verbiedt hij activiteiten van politieke partijen. Museveni moet daarbij druk weerstaan van invloedrijke Westerse donoren. Werkelijk democratische partijen kunnen zich volgens hem pas ontwikkelen na de vorming van een middenklasse, waar het in de meeste zwart-Afrikaanse staten nog aan ontbreekt. In zijn zogenaamde 'movement'-systeem moeten alle politieke stromingen worden omarmd, als in één grote familie. Museveni toont zijn democratische instelling door een grote mate van meningsuiting te tolereren. Maar hij kan hard en autoritair optreden. Periodiek belooft hij zijn oppositie te “verpletteren”. In Oeganda wordt nog steeds, als het niet goedschiks kan, het gelijk op een harde manier afgedwongen.

Driekwart van de bevolking koos bij de verkiezingen voor Museveni, omdat hij de cyclus van geweld doorbrak die Oeganda van 1971 tot 1986 onder Idi Amin en Milton Obote tot het afschikwekkende voorbeeld van Afrika had gemaakt. Waren de Oegandezen de staat als een moorddadige parasiet gaan ervaren, nu genieten regeringsinstellingen en vooral het leger weer respect.

Voor de andere kwart Oegandezen in het noorden ligt dat anders. Daar stemde een groot deel van de kiezers op Paul Ssemogerere. Museveni slaagde er niet in de traditionale tegenstellingen tussen het Nilotische noorden en het Bantu-zuiden te overbruggen. Museveni's regeringssoldaten hebben zich in het noorden niet altijd even netjes gedragen bij hun pogingen twee hardnekkige guerrillabewegingen te verslaan. De heropbouw ging goeddeels voorbij aan het noorden, dat door historische oorzaken toch al is achtergesteld bij het zuiden.

Soedan steunt de guerrillabewegingen in Noord-Oeganda als reactie op de hulp die Museveni verleent aan de Zuidsoedanese rebellen. Onder collega-staatshoofden wordt Museveni's nonconformistische buitenlandse beleid niet op prijs gesteld. De regimes in Zaïre, Soedan en Kenia hebben hem er regelmatig van beschuldigd in hun landen guerrillabewegingen te steunen. Hij trapte op Franse tenen met zijn inmenging in het francofone Rwanda. Museveni stond achter het offensief in 1990 van het Rwandese Patriottische Front, wat drie jaar later zou bijdragen aan de genocide in dat land en het Gebied van de Grote Meren permanent destabiliseerde.

Museveni werd in 1994 geboren als zoon van een herdersvolk. Al in zijn schooldagen was hij politiek actief tegen restrictieve koloniale wetten. Hij vocht tegen het regime van zowel Idi Amin als Milton Obote. Zijn harde en soms arrogante houding nam hij mee van de dagen uit de bush met zijn guerrillastrijders. Maar een 'man van het volk' is hij altijd gebleven. Hij leeft eenvoudig en weet met zijn redevoeringen grote menigten in extase te brengen.

Museveni's zegetocht naar de macht markeerde een nieuw begin in Oeganda. De betekenis van Museveni is dat hij Afrikanen laat zien dat een radicale breuk met de oude orde mogelijk is. Resultaat is een verfrissend optimisme in Oeganda, dat afsteekt bij landen in Afrika waar de politieke orde de bevolking aanzet tot berusting en nepotisme.