De kleinzoon van God

Viktor Jerofejev: Het laatste oordeel. Vert. Arie van der Ent. Uitg. Vassallucci, 334 blz. ƒ 49,90

In zijn vorige roman, Een schoonheid uit Moskou, verhaalde Viktor Jerofejev over een vrouw die meent dat ze een moderne Jeanne d'Arc is die Rusland moet redden. In Het laatste oordeel, waarvan een meesterlijke Nederlandse vertaling van Arie van der Ent is verschenen, gaat het om een man die denkt dat hij de zoon van Jezus Christus is, de kleinzoon van God, die de wereld naar de ondergang, het laatste oordeel van de titel, moet voeren.

In beide romans blijft de wereld gewoon voortdraaien. De kleinzoon van God luistert naar de naam Sisin, een naam die vertaald zou kunnen worden als Tietema.

Voordat hij door zijn persoonlijke Judas om het leven wordt gebracht, maakt Sisin een rondreis langs vele bedden, van Moskou tot Hawaï, en de daarin beoefende activiteiten worden in detail beschreven ('ik zoog haar maandverband uit als bewijs van mijn oprechte liefde'). Na de glasnost hebben sommige Russische schrijvers zich geworpen op alles wat voordien verboden was, en Het laatste oordeel is hiervan de apotheose.

Jerofejev probeert hoever hij gaan kan met de moderne lezer, die toch wel wat gewend is. 'De Californische weduwe, een kwiek, klein krullebolletje van zestig wier ouders door de schoorsteenpijpen van Dachau de lucht in waren gegaan, reed de auteur van de EK in een oude Toyota met de blues aan - met de blues aan naar een echte hemel op aarde -'. Sisin is een schrijver die beroemd is geworden door zijn bestseller De eeuw van de Kut, (de EK uit bovenstaand citaat) en die zijn vrouw heeft verlaten voor een nieuwe vlam, Manka, die hij echter met grote regelmaat voor anderen verruilt. Als gevierd schrijver reist hij de gehele wereld af, zich langzamerhand steeds meer bewust wordend van zijn 'missie', het teweeg brengen van het laatste oordeel.

Dit gegeven biedt talrijke mogelijkheden die Jerofejev ook benut, prachtig zijn de beschrijvingen van een autorit op een berg in Hawaï en het bezoek aan een dark room in Amsterdam. De perversiteiten waar het boek mee volstaat, worden op een laconieke manier verhaalt en de manier waarop hij de personages ongeveer alle problemen van hemel en aarde laat aansnijden, is groots.

Helaas heeft Jerofejev zich kennelijk in het hoofd gezet dat hij een post-modern auteur is, die ook de laatste schaarse conventies die de moderne roman nog bezit moet doorbreken en die de chaos en krankzinnigheid van het moderne leven wil weergeven in een chaotische, krankzinnige vorm. Die wordt bereikt door de normale interpunctie te vervangen door liggende streepjes (ruim driehonderd pagina's lang, gek word je ervan!) en door alle personages, plaatsen en tijden door elkaar te husselen. Jammer is dat wel, want tussen al die streepjes staat genoeg opmerkelijks.