Tegelpad voor een verzetsheld

Eenenvijftig jaar lang was de gemeente Heemstede hem vergeten, maar nu krijgt verzetsheld Henk Schoenmaker eindelijk een straat naar zich vernoemd. Of eigenlijk is het geen straat, maar een tegelpad van anderhalf meter breed, want de gemeente had geen straten meer over. Zaterdag werd het Henk Schoenmakerpad officieel geopend.

Henk Schoenmaker was een vriend van Broeder Jozef (van de Broeder Jozefstraat), een geestelijke die in het begin van de oorlog de Heemsteedse spionagegroep ECH/3 leidde. De groep werd in de lente van 1941 opgerold. Schoenmaker en Broeder Jozef werden gefusilleerd.

Het enige overgebleven familielid van Schoenmaker, zijn broertje Carl, heeft gemengde gevoelens over het tegelpad. Enerzijds is hij trots, anderzijds is hij kwaad dat het maar een tegelpad is. “Als mijn ouders nog geleefd hadden was het leuk geweest, maar nu is het veel te laat. Dat hij uiteindelijk zo'n lullig paadje krijgt, dat zit me tot mijn strot. Terwijl jongens die alleen maar een illegaal krantje hebben rondgebracht een hele singel krijgen, omdat papa in de gemeenteraad zat.”

Henk Schoenmaker en Broeder Jozef waren radioamateurs die - zonder succes - spionage-gegevens trachtten door te seinen naar Engeland. De thans 93-jarige Adriaan van Amerongen was ook betrokken bij het spionagewerk. Hij leverde radio-onderdelen aan ECH/3. Zelf wilde hij geen deel uitmaken van de groep. “Ik wilde niet bij die groep omdat hij veel te groot was. Iedereen wist er van. Broeder Jozef was te goed van vertrouwen. Zelfs schoolkinderen vertelde hij van zijn verzetswerk.” ECH/3 kon nooit contact krijgen met de Engelsen. Van Amerongen: “De Engelsen hielden de boot af omdat ze niet in zee wilden gaan met amateurs.”

Als er begin 1941 plots een agent uit Engeland op de stoep staat, komt dat als een geschenk uit de hemel. Broeder Jozef neemt de agent al snel in vertrouwen. Ze bedenken dat Schoenmaker naar Engeland moet om contact te leggen en een verzendcode af te spreken. De agent kan dat wel regelen. Van Amerongen: “Die agent zou ze wel even naar Engeland brengen. Het is een raadsel dat ze daar zijn ingetuind. Ze zouden opgehaald worden door een duikboot. Dat geloof je toch niet?”

De agent blijkt de beruchte SD-infiltrant Anton van der Waals te zijn, die in het Englandspiel, de grote contra-spionageoperatie van de Duitsers, honderden verzetsmensen de dood in heeft gejaagd. ECH/3 is zijn eerste verraderszaakje.

Op weg naar Engeland wordt Schoenmaker gepakt. Ook Broeder Jozef, Van Amerongen en de rest van de groep worden ingerekend. Allen worden naar de Scheveningse strafgevangenis, Het Oranjehotel, gebracht. Dat Schoenmakers geest ongebroken is blijkt uit de vrolijke brieven die hij naar zijn ouders en zijn vriendin Molly stuurt. Boven een van zijn brieven schrijft hij: Oranjehotel - riant uitzicht - prima bediening - warm en koud stromend water. Het enige waar hij over klaagt is het zakjes plakken, want “daar voel ik me teveel een Heereboef voor”. De verzetsmannen krijgen aanvankelijk slechts celstraffen opgelegd. Broeder Jozef, die denkt dat zijn post niet geopend wordt, schrijft uit de gevangenis een brief waarin hij allerlei details van zijn en Schoenmakers verzetswerk noemt. De twee zendamateurs krijgen alsnog de doodstraf.

Op 24 februari 1942 schrijft Schoenmaker zijn afscheidsbrief: “God zij me genadig! Dit is nu toch werkelijk mijn laatste brief, helaas.” Hij verontschuldigt zich voor het leed dat hij zijn ouders heeft aangedaan en besluit zijn brief met kussen voor zijn moeder, 'een poot voor pa' en 'zoempie, zoempie, zoempie' voor zijn vriendin. Daarna worden de jongens naar de duinen gebracht. In de voormiddag sterven zij voor het vuurpeloton, 'als kerels' zoals Broeder Jozef in zijn afscheidsbrief beloofde.

Als dertig jaar later, eind jaren zestig, in Heemstede een verzetsbuurt verrijst, wordt naar Broeder Jozef een straat vernoemd. Schoenmaker wordt vergeten. Zelfs Loe de Jong ziet Schoenmaker over het hoofd in zijn standaardwerk over de Tweede Wereldoorlog, en verwart hem met prof. Schoemaker uit Delft.

Adriaan van Amerongen heeft het uiteindelijk rechtgezet. Bij de presentatie vorig jaar van het boek Heemstede 1940-1945 sprak hij de hoop uit dat Schoenmaker nu eindelijk eens een straat zou krijgen. Helaas kwamen er in Heemstede geen nieuwe straten meer bij. Er was nog wel een naamloos paadje over bij de verzetswijk. Nu hebben ze dat maar naar Schoenmaker vernoemd, zodat hij toch in de buurt van de andere helden ligt.