Als Beatrix over Oranjeroute schrijdt, zijn de cafés zonder terras en alcohol; Hof bedient calvinist en katholiek

SINT-MAARTENSDIJK, 30 APRIL. “U zoekt verstrooiing in uw rijk, vraag dan de mannen van Sint-Maartensdijk.” Zo werd koningin Beatrix vanochtend even na elf uur uitgezongen in Sint-Maartensdijk. De zangers van het Smalstads Mannenkoor hadden zich voor de gelegenheid de rol van hofnarren aangemeten.

Na het bezoek stapte koningin Beatrix in de blauwe bus met het goudkleurige kroontje die het koninklijke gezelschap naar Bergen op Zoom bracht. Daar, aan de overkant van het Schelde-Rijnkanaal, vierde ze het middaggedeelte van haar verjaarspartijtje. Op één dag werden twee provincies en twee geloofsgemeenschappen door het hof bediend: calvinisten en katholieken. Het volk zag de vorstin vandaag in een rode mantel, donkerbruine hoed en met een wit boeket in de hand.

Eén keer eerder in de moderne geschiedenis was de relatie Sint- Maartensdijk en Oranje landelijk nieuws. Het bestuur van de protestant-christelijke basisschool in de 'smalstad' was ontdaan over het feit dat prinses Irene zich op 29 januari 1964 in verband met haar vriendschap met Carlos Hugo van Bourbon-Parma tot het katholicisme bekeerde. Prompt besloot het bestuur van de Prinses Ireneschool de naam van de school te veranderen: sinds 1964 heeft Sint-Maartensdijk een Juliana van Stolbergschool.

Vanochtend waren de kinderen van de 'Juliana van Stolberg' op het feest voor de koningin vertegenwoordigd, evenals de kinderen van de openbare school en scholen van buiten Sint-Maartensdijk.

Nadat op het oefenveld van de plaatselijke voetbalvereniging - doorgaans op koninginnedag het toneel van koekhappen en zaklopen - helikopters vol koninklijk gezelschap waren geland, mochten ongeveer 540 schoolkinderen meedoen aan de aubade voor het gemeentehuis. Ze tracteerden de koninklijke gasten onder meer op een couplet van het Zeeuwse volkslied en een couplet van de Zilvervloot.

Duizenden mensen stonden langs de met dranghekken afgezette wandelroute, van wie velen onder het motto 'Voor twee riks naar Beatrix' met zogenoemde oranjebussen waren getogen naar wat ook wel Smerdiek heet.

In Sint-Maartensdijk was voor het grootste deel van de ochtend een noodverordening in werking.

Zo was het op grond van artikel 176 van de Gemeentewet verboden zich in het centrum van het dorp tussen 0.00 en 11.30 uur “op hinderlijke wijze te gedragen”. Ook was het verboden in dit tijdsbestek “in de open lucht, op of aan de weg alcoholhoudende drank te nuttigen, of flessen, blikjes en dergelijke met alcoholhoudende drank bij zich te hebben”. De drie cafés langs de route bleven noodgedwongen terrasloos. In Bergen op Zoom zou de Oranjeroute tot vanmiddag één uur worden drooggelegd.

Pag.3: Voor een riks naar Beatrix: Oranjebussen naar 'Smerdiek'

Een dag voor de koningin in februari met wintersportvakantie ging, voorzag het hof het programma van een koninklijk stempel. Nadat de burgemeester en de commissaris van de koningin rond tien uur het officiële welkom hadden verzorgd, werd de in februari uitgestippelde route bewandeld, van 52 minuten om precies te zijn, 1.050 meter lang. Eén stoeptegel per seconde, hebben lokale statistici uitgerekend. De koningin zag Sint-Maartensdijk door de eeuwen heen, een thema waarin zestien werkgroepen vele maanden bloed, zweet en tranen hadden geïnvesteerd.

De Beatrixstraat, zonder dranghekken, was voorbehouden aan zijn bewoners en heet vanaf vandaag, op hun verzoek, de Koningin Beatrixstraat. Aan elke kant van de straat glimmen splinternieuwe straatnaamborden. Gisteravond laat gingen voor het laatst de bezems over een honderd meter lange loper. De drie Tholenaars die dit jaar een koninklijke onderscheiding hebben gekregen, verkeerden er vanochtend lange tijd in spanning, want de koningin had vooraf duidelijk gemaakt dat ze de gelegenheid wilde krijgen de gedecoreerden de hand te schudden. De drie behoren tot de eerste lichting Nederlanders die vorige week een lintje heeft gekregen volgens de regels van het opgepoetste decoratiestelsel.

Zowaar beklom de koningin twee op dijken aangebrachte trappen. “Een koningin laat je toch geen trappen lopen”, was aanvankelijk de opvatting van het evenementencomité. Maar de beklimming bleek al gauw een historisch verantwoorde activiteit: “De dijk is tenslotte ook een wezenlijk onderdeel van het landschap.” Speciaal voor vandaag werden de flanken van de trappen bezaaid met honderden Afrikaantjes. Vanzelfsprekend de oranje versie.

Het feest kost de gemeente zo'n 125.000 gulden; inclusief de salarissen van de ambtenaren die maandenlang vanuit de Oranjekamer in het gemeentehuis Koninginnedag 1996 als een militaire operatie hebben voorbereid. In de gemeenteraad stemde alleen het Algemeen Ouderen Verbond tegen de som van 175.000 gulden die er aanvankelijk voor werd uitgetrokken. Dat bleek een daad met een historisch precedent. Zes van de zeven raadsleden, inclusief de burgemeester, voelden aan de vooravond van het bezoek van koningin Wilhelmina in augustus 1924 niets voor het verstrekken van een subsidie van 300 gulden aan het Oranjecomité, bedoeld om de “kosten der versiering” te bestrijden. Een inzameling onder de burgers, die 650 gulden had opgebracht, werd door de raad toereikend geacht. “Uit de gemeentekas mochten in geen geval gelden ter beschikking van zo'n comité ter beschikking worden gesteld. Het enthousiasme moet uit de bevolking komen”, aldus de burgemeester 72 jaar geleden.

Ondanks het low budget-programma werden koningin Wilhelmina, prins Hendrik en prinses Juliana destijds tijdens hun vierdaagse toernee door Zeeland enthousiast ontvangen. Op dezelfde plek als vanochtend koningin Beatrix en haar familie, buiten het stadhuis op de Markt, namen zij de toejuichingen in ontvangst van wat toen nog onderdanig “de burgerij” heette. Vanochtend zag de koninklijke familie er de vertrouwde spelletjes zoals hoepelen, knikkeren en tollen. Ze zagen een bord, waarop stond dat er vandaag “niet zuunig” zou worden gedaan. En ze aanschouwden het plaatselijke hofleven van vele eeuwen her, een aardappelrooier en een miniatuur-zeewering, aangelegd tussen begraafplaats en café.

In Bergen op Zoom zou de koningin vanmiddag op extra oudheid worden getracteerd. Om half twaalf begon haar bezoek bij de authentieke Middeleeuwse Gevangenpoort, even later gevolgd door een gekopieerde middeleeuwse markt op de binnenplaats van een van Bergens mooiste gebouwen, het Markiezenhof.