Ondernemers Rusland vrezen burgeroorlog

MOSKOU, 29 APRIL. Een groep vooraanstaande Russische zakenlieden heeft zaterdag alle presidentskandidaten opgeroepen nog voor de presidentsverkiezingen van 16 juni een 'compromis' te sluiten omdat volgens hen anders 'burgeroorlog' dreigt. De oproep komt op een moment dat opiniepeilingen duiden op een nek-aan-nek race tussen de communist Gennadi Zjoeganov en president Jeltsin.

Jeltsin heeft de afgelopen weken herhaaldelijk gezegd dat winst voor Zjoeganov Rusland in een burgeroorlog zal storten. Weerzin tegen Zjoeganov heeft enkele hervormingsgezinde politici, die eerder afstand van Jeltsin hadden genomen, ertoe gebracht zich afgelopen weekeinde weer achter de zittende president te stellen.

“Na de stemming van juni zal een minderheid, rood of wit, een mandaat krijgen om regels op te leggen die categorisch worden verworpen door een groot deel van de maatschappij”, zo schrijven de ondernemers in een oproep getiteld 'Verlaat de doodlopende weg!' “De verbittering bij de elkaar bestrijdende politieke krachten is zo groot dat elk van hen uitsluitend kan regeren door de weg in te slaan die leidt naar burgeroorlog en desintegratie van Rusland.”

Of het gevraagde compromis inhoudt dat de verkiezingen moeten worden afgelast laten de ondernemers in het midden. Zij roepen kandidaten, maar ook journalisten en ordehandhavers op “zich te verenigen op zoek naar een politiek compromis”. Daarbij zouden de kandidaten “zeer grote wederzijdse concessies” moeten doen. Vorig jaar hebben enkele ondernemers gepleit voor 'uitstel' van de verkiezingen, maar dat pleidooi werd toen door de meeste politici genegeerd.

De oproep, die zaterdag in verscheidene kranten werd gepubliceerd, is ondertekend door de presidenten van de autofabrieken LogoVaz en AvtoVaz, de oliemaatschappijen Joekos en Sibneft en de banken Menatep, Most Bank, Stolitsjni Bank en Uneximbank. Dit zijn stuk voor stuk ondernemingen die worden geacht grote invloed te hebben in het postcommunistische Rusland, al is het maar als financier van verkiezingscampagnes. “Het bedrijfsleven beschikt over de benodigde middelen en de wil om politici te beïnvloeden die uitzonderlijk onprincipieel en niet bereid tot een compromis zijn”, zo schrijven zij zelf in de oproep.

In een reactie heeft Zjoeganov zich inmiddels bereid verklaard met de ondernemers om de tafel te gaan zitten. Jeltsin heeft nog niet gereageerd. Eerder dit weekeinde zei de president dat hij erop rekent dat zakenmensen hem op 16 juni steunen, omdat als de communisten winnen zij “alles zullen verliezen, inclusief hun eigendom dat zal worden genationaliseerd”.

Hoewel zich op dit moment elf kandidaten hebben geregistreerd, schildert Jeltsin de verkiezingen met succes af als een tweestrijd tussen hem en Zjoeganov. Zjoeganov zou een terugkeer naar dictatuur en lange rijen voor de eerste levensbehoeften vertegenwoordigen, Jeltsin stabiliteit en economische vooruitgang.

Hoeveel succes de president met deze voorstelling van zaken boekt, bleek afgelopen weekeinde op een congres van de hervormingsgezinde partij Ruslands Keuze. Verscheidene leiders pleitten daar hartstochtelijke voor steun voor Jeltsin als enige alternatief voor een terugkeer naar een totalitaire staat. Onder hen waren Jegor Gajdar, die eerder dit jaar naar eigen zeggen 'onherroepelijk' met Jeltsin had gebroken vanwege de oorlog in Tsjetsjenië en het loslaten van de hervormingsgezinde koers. “De dreiging van het communisme is het allergrootste gevaar”, zei Gajdar zaterdag. Officeel zal de partij op 18 mei bekend maken wie zij steunt.

Grigori Javlinski, de meest hervormingsgezinde deelnemer aan de verkiezingen, werd door Ruslands Keuze opgeroepen zich eveneens achter Jeltsin te stellen. Alleen de activist voor de rechten van de mens Sergej Kovaljov zei Javlinski te steunen.

Javlinski zelf onderhandelt al enige tijd over een coalitie met twee kandidaten die net als hij achterblijven in de peilingen: generaal Lebed en oogarts Fjodorov. Zij hebben aangekondigd half mei bekend te maken wie van hen hun gemeenschappelijke kandidaat zal zijn.

Volgens de jongste peilingen haalt Zjoeganov 27 procent, Jeltsin 21, Javlinski 11, Vladimir Zjirinovski 9, Lebed 8 en Fjodorov 4. Als geen van de kandidaten op 16 juni meer dan 50 procent haalt, volgt een tweede ronde in juli. Volgens de huidige peilingen zou Jeltsin Zjoeganov dan met zeer gering verschil verslaan: 36 procent tegen 35 procent.