Israel zeer voorzichtig over akkoord

JERUZALEM, 29 APRIL. De Israelische regering heeft de bevolking erop voorbereid dat de vrijdag gemaakte afspraken met Syrië en Libanon wel eens van korte duur kunnen zijn. Zij zullen “ten minste tot 29 mei” geëerbiedigd worden, zei premier Shimon Peres zaterdagnacht tot Israelische journalisten, die hem op zijn reis naar Washington begeleidden. Of de radicaal-shi'itische beweging Hezbollah dan wél of niet de katjoesja-beschietingen hervat, hangt volgens Peres af van de hervatting van de directe vredesbesprekingen tussen Syrië en Israel.

In gelijke zin liet minister van buitenlandse zaken, Ehud Barak, zich gisteren uit voor de legerradio. “De Israeliërs moeten niet de illusie hebben dat er in Galilea niets meer zal gebeuren, want de oplossingen in Libanon zijn slechts tijdelijk (..) Alleen vredesonderhandelingen met Syrië en Libanon kunnen een lange periode van rust geven.”

Ter bemoediging onthulde de chef-staf van het leger, luitenant-generaal Amnon Lipkin-Shahak, de inhoud van een brief, die minister Warren Christopher aan premier Peres stuurde, “ter verduidelijking” van de gemaakte afspraken. “Als Hezbollah of wie dan ook deze afspraken schendt, of Israelische strijdkrachten aanvalt (...), heeft Israel het recht actie tegen hen te ondernemen, waar zij zich ook maar bevinden.” President Assad zou door Christopher persoonlijk op de hoogte zijn gesteld van deze brief.

Al die uitspraken en bekendmakingen zijn in feite reacties op de heftige verwijten van de Likud-oppositie, die de door de Amerikanen op schrift gestelde 'Understanding' een “volledige en schandelijke capitulatie” noemt. Binyamin Netanyahu, de leider van de Likud, die volgens de opiniepeilingen slechts een paar punten achter ligt op Peres in de race om het premierschap, zei al vrijdagavond dat de regering, ondanks de loyale steun van de oppositie, de belangrijkste doelen van de actie 'Druiven der Wrake' niet heeft bereikt: Hezbollah te ontwapenen en Syrische garanties te krijgen tegen hernieuwde aanvallen van Hezbollah. “Paradoxaal genoeg werd Israel, en niet (de Syrische president) Assad, in de houdgreep genomen, en verbeterde Assads positie.”

Daarmee is de oude en fundamentele discussie over het vredesproces tussen de Arbeidspartij en Likud opnieuw geopend. Likud is van mening dat als Israel maar wat harder en langer de actie had doorgezet, Syrië en Libanon uiteindelijk wel door de knieën waren gegaan. De top van de Arbeidspartij zegt daarentegen - in navolging van de Amerikaanse diplomatie - dat alleen een politieke oplossing een eind aan het geweld kan maken. Daarom zei premier Peres vorige week al in besloten kring dat “oorlog voeren tegen Hezbollah net zoiets is als soep eten met een vork”.

De meeste commentatoren in Israel zijn het erover eens dat Israel bepaald niet versterkt uit de actie naar voren is gekomen. De status van Syrië is duidelijk verbeterd. En het feit dat Syrische, Libanese en Franse militairen (die per definitie Israel niet erg vriendelijk gezind zijn) deel zullen uitmaken van de nog te vormen Groep die toezicht moet houden op het staakt-het-vuren aan de Israelisch-Libanese grens, zal uiteindelijk Israels bewegingsvrijheid sterk beperken.

De Syrische regeringsmedia blijken het met deze analyse geheel eens te zijn. Een commentator van radio-Damascus zei gisteren: “De gebeurtenissen tonen opnieuw aan dat een rechtvaardige vrede, waarnaar de Arabische natie streeft, in Damascus begint en eindigt”.

In Israel overheerst bij regering en oppositie - eigenlijk bij de hele bevolking - de scepsis. Niemand gelooft dat het lang rustig zal blijven. “Als Hezbollah ons binnenkort geen geintjes flikt, zullen Hamas en Islamitische Jihad wel met hun zelfmoord-acties toeslaan”, zei gisteren Ilana, een 38-jarige moeder uit Kiryat Shemonah, die met haar kinderen terugkeerde.

De discussie over zin, nut en succes van de Actie 'Druiven der Wrake' is onderdeel geworden van de campagne voor de verkiezingen van 29 mei. Daarom werd gisteren in Washington de ondertekening van een militair samenwerkingsakkoord door Peres en de Amerikaanse minister van defensie, William Perry, op een zodanig tijdstip gezet dat het Israelische journaal de plechtigheid live, om kwart over acht 's avonds, prime time, kon meenemen.

Het akkoord houdt in dat de VS met onmiddellijke ingang en permanent de inlichtingen van hun spionage-satellieten over aanstaande raketaanvallen aan Israel zullen doorgeven. Daarop kan Israel dan drie seconden na de lancering reageren.

Bovendien gaan de twee landen gezamenlijk de Nautilus verder ontwikkelen - een lasersysteem dat katjoesja-raketten in de lucht raakt en doet smelten. De VS zullen daarvoor de komende drie jaar 50 miljoen dollar opzij leggen, Israel 20 miljoen dollar. Vorige maand werd dit wapen met succes uitgeprobeerd: het vernietigde een raket in de lucht. Eind volgend jaar zal het nieuwe systeem naar verwachting door Israel kunnen worden getest.

Het Nautilus-projekt zag eind jaren zeventig het licht, maar werd in de jaren tachtig door het Pentagon in de ijskast gezet, toen de Amerikanen op volle kracht hun defensie-inspanningen op 'Star Wars' gingen richtten. Israel ziet in de Nautilus het ideale wapen tegen de katjoesja, omdat het dan niet langer met grof geschut en/of grondtroepen Hezbollah hoeft te bestrijden.

Maar zover is het nog niet. Daarom onderzoeken de Amerikanen nu de mogelijkheid om als overgansmaatregel een ander defensie-systeem aan Israel te leveren, de Phalanx - die op Amerikaanse oorlogsschepen is geïnstalleerd om zich te beschermen tegen aankomende raketten. De Phalanx heeft echter een veel korter bereik en is, volgens de defensie-specialisten, niet erg doelmatig tegen katjoesja's - zoals de door Amerika tijdens de Golfoorlog geleverde Patriot-anti-raketten in feite niet werkten tegen de inkomende Scud-raketten die door Irak werden afgeschoten.

Het nieuws over deze gemeenschappelijke defensie-projekten is er vooral op gericht om tegenover de buitenwereld aan te tonen dat de VS zich nu en in de toekomst achter Israel opstellen. Dat is goed voor de herverkiezing van zowel Shimon Peres als van Bill Clinton. Beide leiders willen met dergelijke overeenkomsten eveneens aantonen dat Israel de risico's, verbonden aan een vredesregeling met Syrië, niet hoeft te vrezen.