Hollands Dagboek

Maarten van Traa (1945) is voorzitter van de parlementaire commissie die de opsporingsmethoden onderzocht en buitenland-woordvoerder van de PvdA. Hij woont met partner Andrée van Es in Amsterdam.

Woensdag 17 april

Tot één uur 's nachts op mijn kamer met Andrée en Max van Weezel, geluisterd naar het verhaal de Haagse Plu's en de Kikkers uit de jaren zestig in het Jongste Oordeel van de VPRO-radio. Hoe ging het toen: de dames verstopten de boksbeugels in hun tas. Met de Plu-dames kreeg je geen verkering. 'Teveel haar als suikerspin'. Het knokken was in de jaren '60 in Den Haag vrolijker. Nu kun je je dochter niet alleen van huis laten gaan, zegt een ex-Plu, nu politieman. Hij zit vast niet bij de CID.

De Tweede Kamer is uitgestorven. Het debat over het rapport van de enquêtecommissie is gestart. Mijn kamer in de Kamer, met uitzicht op de Hofcingel, is vernieuwbouwd. Vroeger was het de gezapige bibliotheek, de geur van Wiegels sigaren hing in de gordijnen. De houten lambrizeringen zijn nu allemaal gesneuveld, ik geloof onder het oog van Pi de Bruyn. Alles heeft een functionele kleur, tot het tapijt aan toe. Op dat tapijt kun je wel goed een tukje doen. Het behang is vermarmerd. Het interieur van de Rooksalon doet nu denken aan de koninklijke wachtkamer van het station in Irkoetsk of de ontvangstruimte van het centraal comité aldaar. Het doorleefde schilderij van Cort van der Linden met zijn oorlogskabinet uit 1917 is blijkbaar per ongeluk gesneuveld en naar de vuilverbranding afgevoerd. Hoogwaardigheidsbekleders komen hier niet meer. Buiten zijn tot diep in de nacht de skaters over het monument op de Hofcingel te horen, bewijs dat het leven buiten niet onder de indruk is van het parlementaire bestel.

Gisteren kreeg ik een Duitse onderscheiding. Uitleggen waarom is niet eenvoudig. Men schijnt dat ook niet precies te (willen) weten. Op het moment ben ik er verguld mee. Wilhelm Haas, de Duitse ambassadeur, ontvangt mijn dierbaren met open armen, zonder receptielijn. Volgens hem ben ik een keurige politieke provocateur. Klopt dat? Maak weer een boel fouten in de naamvallen. Het is niet 'der Mauer' maar 'die Mauer ist gefallen'.

Meer dan enige andere buitenlander hebben Willy Brandt en Egon Bahr mijn politieke Werdegang bepaald. Vooral Brandt, vanaf de knieval voor het gettomonument van Warschau in december 1970 tot en met de tijd in de Socialistische Internationale, met zijn uitgewogen woordkeus. Warm op een sprekersgestoelte en zo afstandelijk in het persoonlijk verkeer. Dat bleef altijd Sie. Geduzt werd daar niet. Brandt, die knielde namens de Duitsers die niet wilden of konden knielen. De verzoening met Duitsland is dat. Of hebben wij, naoorlogse generatie, wel iets te verzoenen? Met Brandt zelf viel er niets te verzoenen. In 1990 kwam ik nog eens op bezoek bij de oude meester, met een hulpeloos afscheidscadeau, een fles Hollandse jenever, om bewondering uit te drukken. Hij had vóór november 1989 durven schrijven: 'Und Berlin? Und die Mauer? Die Stadt wird leben und die Mauer wird fallen'.

Mijn politieke vaders, allereerst Den Uyl, Brandt en Palme, ze zijn allemaal dood. Op je vijftigste heb je geen politieke vaders meer. Gelukkig is er nog de journalistieke vader, H.J.A. Hofland.

Toch zenuwachtig voor het debat. Worden wij doodgeknuffeld, weggemasseerd of houden wij het overeind? De commissie en de staf hebben een groot incasseringsvermogen getoond voor mijn soms drammerig-chaotische manier van werken. Vooral Thom de Graaf die ik vaak op zijn D66-gevoel aansprak. Alis Koekkoek (CDA) schrijft onverstoorbaar in zijn klein vaalblauw opschrijfboekje waarin alle IRT-geheimen op een half A4tje passen. Otto Vos is sterk in de no-nonsense termen, die de VVD moeten overtuigen: 'Dat doorlaten, jongen, drijfzand, jongen dat is het. Maar je schema's, ze zijn echt moeilijk hoor'. Mohammed Rabbae (GroenLinks) trekt zich met Fijnaut terug voor een nieuwe omschrijving van financieel rechercheren. André Rouvoet (RPF) is vaak mijn bondgenoot: 'Hard drugs, dat kan niet.' Als Ajax op 2-0 staat - dat hoor je door de gang snerpen - zeg ik in de zaal: 'We moeten voortmaken, voorzitter'. Liesbeth Aiking van een van de ouderenpartijen mompelt: 'Zeg dat wel'.

Eerder hebben de onvolprezen griffier, Nicolle Coenen, en de inhoudelijk secretaris Erwin Muller het antwoord in eerste termijn opgezet. Nicolle rangschikt en Erwin bespeelt de computer als een concertorgel. Zonder hen en de staf was ik verzopen in een Bermudadriehoek van CID-rapporten, wetteksten en professoren met verschillende meningen. Uri Rosenthal had weer de goede termen te pakken.

Het antwoord duurt uiteindelijk vier uur en nog heb ik het idee niet alles goed te beantwoorden. Je wilt natuurlijk te vaak laten zien dat je ook de details kent. Maar het gaat nu om de grote lijn: niet te gedetailleerde, maar wel nauwkeurige regels. De politie krijgt meer bevoegdheden, maar wel beter geregeld.

Men moet doorvragen en doorvragen bij Justitie. Met het vertrek van een procureur-generaal is het niet opgelost. Andrée heeft me op het hart gedrukt: 'we weten nu wel dat er een crisis is.' Dus niet als een dominee met een streng gezicht spreken. Gewoon uitleggen. Maar of we willen of niet: het doorlaten van drugs blijkt een van de testcases te worden. Hillen gaat minder hard op de positie van Elizabeth Schmitz in dan je zou verwachten na zijn reactie op het het Rijksrechercherapport Kennemerland. Om half twee in bed, nog een bladzijde in American Tabloid. Er lopen twee muizen over het plafond. Daar moet iets aan gebeuren.

Donderdag

Alis Koekkoek heeft Leen van Dijke van de RPF ervan overtuigd dat doorlaten eigenlijk niet moet. Alis is vooral door de Copa-zaak en niet door het CDA tot de overtuiging gekomen dat doorlaten van hard drugs moet kunnen. Maar semtex dan? En wapens? De voorbeelden verslaan zichzelf. Op de tribune zitten de advocaten-generaal S. Zwerwer en P.H. Cremers, de onzichtbaren van het Rijksrecherche-onderzoek Kennemerland. Voor de tweede termijn zeggen ze me rap dat ik het toch moet hebben over hun belemmeringen in het onderzoek. Namelijk dat politieambtenaren simpelweg weigerden, ondanks schriftelijke instructie van de minister, hun vragen te beantwoorden. Ook in Dordrecht weigerde de hoofdofficier van justitie hun informatie over de connecties daar te geven. Hoe bedoelt u, crisis?

Over mogelijke doorlatingen via Antwerpen, wordt zeer weinig gevraagd. In deze krant staat er meer over. Deels onjuist. Wat is het geval: wij willen voor het debat zoveel mogelijk melden wat wij weten. Er is een informant S. ter dood gebracht op 15 maart, die volgens ons niet met het IRT te maken heeft. Het gaat om de connectie die er ligt tussen S. en een Belgische rechercheur. S. heeft eerder verklaard aan de Belgische rechercheur grote sommen geld betaald te hebben.

Deze rechercheur heeft weer contacten met Van der Putten, de ex-chef CID uit Dordrecht en Gooi en Vechtstreek. Via deze kanalen zijn bedreigingen geuit tegen Langendoen in Haarlem. Die bedreigingen zijn niet 'hard' gebleken. (Rijksrecherche rapport p. 418)

Feit is dat ook vanuit Antwerpen containers Nederland zijn binnengekomen, waarschijnlijk ook in de in ons eindrapport beschreven BKA-connectie. Het debat is boven verwachting goed afgelopen. Nu Winnie Sorgdrager nog, denk ik. Om Hans Dijkstal niet te vergeten.

Vrijdag

Bij de Jojo in Amsterdam, een zaak voor exclusieve tweedehandse kleding, met Andrée op zoek naar een nieuwe regenjas. Mijn oude Jojo jassen 'kunnen niet meer'. Het wordt een roodgeblokt colbertjasje.

Verder alleen strand en een bezoek aan Casino, de film met Robert de Niro. In de Citybioscoop behoor je definitief tot de categorie opa die beter de riksenmatinee zou kunnen bezoeken. In het voorpogramma de meest gecondenseerde hoeveelheid geweld van mijn leven gezien. Het is te gek voor woorden.

Zaterdag

In de meeste Hollandse dagboeken komen nu onvermijdelijk op de proppen: het lekker boodschappen doen, de heerlijke eitjes op zondag, er eens helemaal zijn voor de kinderen. Heb me voorgenomen weinig over de correcte mens achter de politicus te berichten. En laat Paul Rosenmöller nou krek vandaag over die eitjes in zijn dagboek schrijven.

Alweer om 10 uur in de trein naar Eindhoven om voor de PvdA over Europa en internationaal beleid te spreken. Nieuwe commissie als voorbereiding op het verkiezingsprogramma. Oude vertrouwde mensen. Boven de Europese beweging en de ontwikkelingssamenwerkingslobby uitkomen: daar moet het ons om gaan.

Oei, oei, oei, grote kop op de twee van NRC-Handelsblad: 'Van Traa deed half werk en ik kan het bewijzen'. Aan het woord is Willy van Mechelen, al 25 jaar bij de Belgische politie. Hij doet me denken aan die Nederlandse politiemensen die de commissie zeiden alles te willen vertellen, 'maar dan ook ALLES!' Later bleek dat dan tegen te vallen. Ik heb niet gesuggereerd dat Van Mechelen samenwerkte met Langendoen en Van Vondel zoals in de 'ankeiler' op de voorpagina staat.

Zondag

Geen nieuws. Maar is het normaal dat een bedrijf waar Bolkestein commissaris is het congres van de Liberale Internationale mede sponsort? En aan welke politici heeft hij een hekel? Op deze punten wordt niet doorgevraagd bij Buitenhof.

Maandag

Op weg naar een interview met de Hongaarse televisie. De Hongaarse televisie dubt alles. Je wordt dus een soort sprekende pop met eigen tekst van de Hongaarse commentator. In vijf minuten behandelen wij de drugs, het homohuwelijk en criminaliteit. De katholieke kerk had er wel bijgekund. In mijn boekenkast staat nog een oud werkje van János Kádár, de goulashcommunist van vóór 1989. De commentator denkt er het zijne van. Een verkapte communist als woordvoerder? Ik schuif schuldbewust het werkje achter de Schuivende Panelen van Jan Pronk.

's Avonds bevind ik me in virtuele toestand in de Balie bij het Virtueel Platform, de Nieuwe Media in Nederland. Het publiek wordt gestreeld door een Canadese directeur die Nederland met Australië en Canada tot DE landen van de nieuwe media bombardeert. De zaal lijkt dat al te weten. Interface, Internet, mooie performance After the Beep van Michel Waisvisz. Maar het blijft om de kwaliteit gaan en niet om alle rommel die je krijgt voorgeschoteld via de electronische snelweg. Dieptepunt in de mooie avond is de heer Fred Kappetijn, de directeur nieuwe media van de VNU. Met slides legt hij even uit dat de mens neo-darwinist is, informatie gaat vreten via de media als homo sapiens of als homo ludens en de VNU is er klaar voor. Geld voor cultuur heeft hij echter niet. Het wordt tijd om de Donald Duck op te zeggen. Wie behoedt ons voor de VNU?

Dinsdag

In de fractie geen problemen over de komende ronde van het enquêtedebat met de regering. De commissie verdwijnt langzaam maar zeker uit beeld. We gaan geen apart onderzoek doen naar de Belgische connectie. Eigenlijk zou ik de zaak wel weer willen optuigen, maar ons eindrapport is al geschreven en de methode staat erin beschreven. De Kamer heeft ons het niet gevraagd. De België-connectie komt er niet aan de orde. Wel in de wandelgangen de zaak tegen Johan V. in Amsterdam met de kroongetuige. Het Openbaar Ministerie is daar verder gegaan dan wij hebben voorgesteld. Het oordeel is aan de rechter.

Woensdag 24 april

Wilco Boom van het Algemeen Dagblad vraagt tot twee keer toe of ik benaderd ben om hoofdredacteur van NRC Handelsblad te worden. Nee dat ben ik niet. Heb geen headhunter gezien. Ik zie het hoofdartikel al: 'Een vreemde keuze'. Ik wil echt graag Kamerlid blijven, buitenlandwoordvoerder.