Messias van CTSV mag niet terug naar directeurskamer

Sjef Czyzewski keert niet terug als directeur van het CTSV (College van Toezicht Sociale Verzekeringen). Hij wordt adviseur. Deze pijnlijke boodschap had interim- bestuurder Walter Etty gistermiddag voor het personeel dat op een rehabilitatie van de ontslagen Czyzewski had aangedrongen. Een ooggetuigeverslag.

ZOETERMEER, 26 APRIL. Bijna tweehonderd personeelsleden zitten opeengepakt in het bedrijfsrestaurant van het CTSV in Zoetermeer. Het personeel wacht op de komst van Walter Etty die van staatssecretaris Linschoten (Sociale Zaken) orde op zaken moet stellen bij het CTSV. Bij het CTSV culmineerde de laatste maanden een hoog oplopend bestuursconflict in de ziekmelding, schorsing en ontslag van directeuren en ten slotte in het gedwongen vertrek van het voltallige bestuur, de oud-politici Van Leeuwen (VVD), Van Otterloo (PvdA) en Van Rooijen (CDA).

Etty, voormalig PvdA-wethouder in Amsterdam die nu samen met het voormalige Kamerlid Geurtsen (VVD) het interim-bestuur vormt, had voor drie uur een personeelsbijeenkomst uitgeschreven. Hij zou met belangwekkende mededelingen komen.

Het is drie uur. Nog geen Etty. Hij onderhandelt nog steeds een paar etages hoger met Sjef Czyzewski, de directeur toezichtbedrijf, op handen gedragen door het voltallige personeel, maar ontslag aangezegd door het oude bestuur.

Het is vijf over drie. Albert Schipperijn, de interim-manager die door de ondernemingsraad eerder in de hoek werd gezet als 'de loopjongen van het bestuur', betreedt het spreekgestoelte. “U had zeker niet mijn gezicht hier verwacht...”, spreekt hij op afgemeten toon. “Neeeeee” klinkt het uit de zaal. Schipperijn zet door: “De gesprekken duren wat langer. Ze hoeven niet elk woord te wegen maar wel de basis ervan. Het is best en beetje lastig. Het zal nog wel een paar minuten duren.” Om twintig over drie is het zo ver.

Dan komen ze binnen: Walter Etty, Sjef Czyzewski en diens raadsman Hans Schravenmade, de advocaat die bekend is van gouden handdrukken.

Pag.18: Walther Etty. “We zijn een lui bestuur”

Bij CTSV is het nu alle hens aan dek

Etty neemt het woord. “Ik moet mijn collega Aad Geurtsen verontschuldigen”, begint Etty. “Hij zit nu in zijn tuin. Maar zoals Geurtsen het zelf al heeft gezegd: Etty doet het werk en ik zet de handtekeningen”. Met deze opening is de toon en inhoud gezet.

Etty gaat in vogelvlucht over de afgelopen week, zijn eerste bij het CTSV. In het eerste gesprek met de ondernemingsraad werden heldere lijnen uitgezet voor de toekomst. Het interimbestuur wil niet naar het verleden kijken, kiest geen partij in het conflict, zal maximale openheid betrachten, zal snel besluiten nemen en zal veel werk (anders dan het oude bestuur) overlaten aan de directie. Aldus op de tweede dag hadden Geurtsen en Etty een onderhoud met de ontslagen bestuursleden ten kantore van Etty in Utrecht. “Dat was een intensief en leerzaam gesprek”, vertelt Etty. “Ik heb mijn beeld over het bestuur daar behoorlijk bijgesteld.” Hij heeft met het oude bestuur duidelijke afspraken gemaakt over het parlementaire onderzoek dat naar de CTSV-affaire is ingesteld. “Niemand van de organisatie zal elkaar verrassen met stukken die de ander niet kent. Er moet sprake zijn van een gelijke informatiebasis. Ik zal daar de directe verantwoordelijkheid voor nemen.”

Etty staat uitvoerig stil bij wat hij noemt de “persoonlijke knelpunten”: de schorsing van directeur Dik Hermans en het aangezegde ontslag van directeur Czyzewski. Met Hermans heeft het interimbestuur een “indringend” gesprek gehad, waarbij zowel waardering als kritiek aan de orde kwamen. “Er zijn dingen fout gelopen, die moeten wel gezegd worden.” Hermans werd drie weken geleden door het oude bestuur geschorst omdat hij zou hebben meegewerkt aan een zwartboek van de ondernemingsraad tegen het bestuur.

Etty is heel duidelijk over deze schorsing. “In zijn laatste dagen heeft het oude bestuur in alle opwinding en in een soort van overreactie dat schorsingsbesluit genomen zonder dat het de feiten had kunnen chequen”, aldus Etty. “Geurtsen, die zelf jarenlang advocaat is geweest, zag meteen dat er geen basis was voor juridische stappen.”

Etty begint over Czyzewski. “Ik kende Sjef niet. Ik had héle positieve en héle negatieve verhalen over hem gehoord en niets daar tussenin. Mijn eerste indruk was: ja, dit is een uitstekende adviseur, een geboren interim-manager. Hij straalt dynamiek uit, weet mensen te motiveren en is wezenlijk betrokken bij het onderwerp zelf.” Etty prijst Czyzewski de hemel in, maar constateert tevens dat hij als directeur niet op zijn plaats is bij het CTSV: “Het is een uitstekende man op de verkeerde plaats.” Geen man om tweede viool te spelen; een plek die het vorige bestuur hem bleek te hebben toebedacht. “Er is iets grondig misgegaan”, zegt Etty. “Het heeft onnodige en belachelijke schade toegebracht aan Sjef. Het heeft onnodige en belachelijke schade toegebracht aan het bestuur.”

Het personeel wil volgens Etty ten onrechte iemand als Czyzewski aan de top hebben, die precies zegt hoe het moet. “We moeten af van die hiërarchische situatie. Jullie zien in Sjef veel te veel een goeroe en messias.” Het is nu overduidelijk: voor Czyzewski is geen blijvende plaats in de organisatie die het interimbestuur voor ogen heeft. Dat heeft ook met de persoon Etty te maken. “Sjef en ik, wij lijken te veel op elkaar. Als we samen door zouden gaan, zouden we geheid meningsverschillen krijgen.”

Etty was “best een beetje bang van deze man” gezien alle verhalen die de ronde over hem deden en gezien de stapels papieren van Czyzewski's advocaat. “Mijn eigen advocaat belde me nog op en zei, pas nou op met die man, die heeft allemaal trucs en zo.” Het interim-bestuur en Czyzewski spraken gekscherend over gouden handdrukken. Etty: “Geurtsen zei: ik ben onomkoopbaar tot tien miljoen gulden. Sjef zei: ik wil niets met gouden handdrukken te maken hebben. En ik zei: ik zou er over na moeten denken.”

Terwijl Etty in zijn betoog het personeel ervan tracht te overtuigen dat 'hun' Sjef niet als directeur kan terugkeren staat Czyzewski tegen de deur van het bedrijfsrestaurant geleund. De zaal vorsend. Soms loopt hij naar het in de kantine opgestelde aquarium om in een notitieblok een aantekening te maken. Of hij raadpleegt zijn advocaat, enigszins tot onrust van Etty.

“Collega's, het is fijn jullie eindelijk weer op normale wijze te kunnen zien”, zegt Czyzewski, nadat hij van Etty het woord heeft gekregen. Het weerzien met het personeel en zijn collega-directeuren heeft een emotionele lading. Hij herinnert eraan hoe hij maanden geleden eigenlijk “stilletjes” bezig was weg te gaan bij het CTSV. Personeelsleden en collega-directeuren weerhielden hem van een vroegtijdig afscheid. “Dan laat je ons met de brokken zitten”, hadden ze gezegd.

Daarna voltrok zich een “bizar proces”, zegt hij nu. Zijn conflicten met het bestuur escaleerden. Hij meldde zich ziek (“dat was ik echt”) en kreeg in februari uiteindelijk per fax ontslag aangezegd. “Vaak heb ik gedacht: was ik toch maar stilletjes vertrokken. Maar jullie steun heeft mij er doorheen gehaald.”

Het CTSV wacht nu de taak zichzelf te bewijzen, houdt Czyzewski het personeel voor. Hij wijst op geluiden die in de politiek en daarbuiten de kop opsteken om het toezicht op de uitvoering van de sociale verzekeringen bij de Algemene Rekenkamer onder te brengen. “Daar ben ik het absoluut niet mee eens.”Het interim-bestuur moet “voorop de vuurlinie ingaan” om het CTSV te redden. “Het is nu echt alle hens aan dek”, zegt Czyzewski. Hij wijst op de opdracht die Linschoten het bestuur heeft gegeven. Etty en Geurtsen moeten met hun “brede bestuurlijke ervaring”, zoals de bewindsman het had geformuleerd, de organisatie en de werkwijze van het CTSV doorlichten en maatregelen treffen om knelpunten weg te nemen.

Het is het werk dat Czyzewski had willen doen, maar dat nu nadrukkelijk is voorbehouden aan het nieuwe bestuur. Daarom is er voor hem geen plaats in de vuurlinie. “Ik wil laconiek over mijn eigen positie zijn”, zegt hij tot de CTSV-medewerkers. En hij steekt hen een hart onder de riem. “Ik ben onder de indruk van jullie bereidheid om te veranderen.” Rapporten van organisatiebureaus die het tegendeel beweren, noemt hij “de grootst mogelijke flauwekul”.

Czyzewski denkt als adviseur “een goeie bijdrage” te kunnen leveren en “een brug te bouwen tussen de problemen uit het verleden en de toekomst”. Maar hij laat doorschemeren dat de duur van adviseurschap beperkt zal zijn. “Ik kijk om me heen en neem misschien eerder dan gepland afscheid van deze organisatie.”

Niet iedereen is het eens met dit naderende afscheid, zo blijkt uit de vragen die het personeel na Czyzewski's toespraak stelt. “De organisatie kan niet zonder een figuur die sturing geeft en die voor cohesie zorgt”, zegt een medewerker. Etty onderstreept “de betekenisvolle rol die Sjef krijgt” bij het CTSV zelf en ook extern. “Ik wil die andere organisaties laten zien dat wij Sjef een goeie vent vinden, die met die organisaties ook namens ons kan praten.” Een ander personeelslid gelooft niet dat het vertrek van Czyzewski een vrijwillige keuze is. “Ik heb toch de indruk dat Barbertje moet hangen.” Net als anderen vermoedt hij de hand van staatssecretaris Linschoten achter het opstappen van Czyzewski. De bewindsman zag zich eerder gedwongen het door hem benoemde bestuur, onder leiding van zijn partijgenote Van Leeuwen, de laan uit te sturen. Een triomfantelijke terugkeer van de omstreden Czyzewski zou wel erg pijnlijk zijn.

Etty spreekt het vermoeden met kracht tegen. “Toen Geurtsen en ik naar Linschoten reden, zeiden we tegen elkaar: als hij zegt dat Czyzewski eruit moet, is voor dat voor ons juist de reden om hem terug te halen. Ik meen dat.” Hij roept het personeel op niet langer overal een complot achter te vermoeden. Al heeft zelfs Linschoten daar last van gehad, volgens Etty. “Hij dacht ook dat in Utrecht (de woonplaats van Czyzewski - red.) allerlei vergaderingen van een soort schaduwbestuur van het CTSV werden gehouden.”

De drie andere directeuren - beter gezegd: interimdirecteuren, voorlopig tot 15 mei - krijgen het woord. Zij zijn het afgelopen jaar evenmin zonder kleerscheuren gebleven. Zoals Hans Sureveen, die net als zijn collega Dik Hermans ongeveer een jaar geleden van het toenmalige bestuur kreeg te horen dat er voor hem een andere functie zou worden gezocht - zonder dat de daad bij het woord werd gevoegd. Hij wordt voorlopig eerste man van de directie. Hij toont zich diep bedroefd over het opstappen van Czyzewski. “Ik vind het jammer en zonde, maar ik begrijp het wel. Hartstikke bedankt voor wat je gedaan hebt”.

Het applaus klatert op en verstomt als interimdirecteur Albert Schipperijn aan de beurt is. Hij is door het vorige bestuur binnengehaald en is dus in de ogen van het personeel verdacht. Schipperijn beseft het. “Een aantal van u zag mij als een handlanger van het oude bestuur. Maar dan heeft u mij maar een klein beetje gezien.”

Dik Hermans heeft de klap van de schorsing, die deze week werd ingetrokken, nog niet verwerkt. “Ik merk dat ik hoe dan ook beschadigd ben. Ik heb me als een misdadiger gevoeld die onderdook om aan zijn lot te ontkomen.” Hij zegt “doodmoe” te zijn en “twijfels te hebben” of de door het nieuwe bestuur uitgestippelde lijn goed zal uitwerken. “Met Albert moet ik ook nog een goed gesprek hebben”, zegt hij over zijn omstreden mede-directeur Schipperijn.

De ondernemingsraad, zegt voorzitter Piet Visser, voelt zich “overrompeld” door de mededelingen van Etty en Czyzewski. Overtuigd is de raad nog niet van de plannen voor de nabije toekomst. Wel heeft de raad het kort geding tegen het bestuur, met als inzet het ontslag van Czyzewski, ingetrokken. De ondernemingsraad begrijpt dat het CTSV na de tumultueuze maanden die achter de rug zijn, de gelederen moet sluiten. “Het is erop of eronder”, zegt Visser. “Maar dat wisten we allang.”

    • Geert van Asbeck
    • John Kroon