Een gefilmde foto

Anne-Marie Garat: Merle. Editions du Seuil, 239 blz. ƒ 45,10.

Wat wordt er vertoond op het innerlijke projectiescherm van een hypergevoelige filmmonteuse die af en toe de grond onder haar voeten verliest? In het hoofd van Merle trekken beelden voorbij uit de films die ze 's nachts monteert, beelden uit haar jeugd, uit het leven van collega's en uit de films die zij op hun beurt aan het maken zijn. In een roes beleeft ze die beelden uit heden en verleden, waarbij werkelijkheid en fantasie door elkaar heen lopen, zonder dat ze in staat is er enige samenhang in aan te brengen. Soms blijft haar nog maar één uitweg over: 'tomber dans la lune', oftewel de draadjes met de realiteit doorknippen en wegzinken in het niets.

Merle is de achtste roman van Anne-Marie Garat (1946), die in Parijs woont en er fotografie en filmkunde doceert. In haar boeken experimenteert zij met de grenzen tussen literatuur en fotografie en tussen literatuur en film. Haar romans zijn vloeiend, poëtisch melancholiek en bij vlagen erotisch. Haar personages zijn op zoek naar houvast.

In Merle bekijken drie jonge mensen, een monteuse, een filmregisseur en een filmconservator, een Braziliaanse stomme film uit 1927. De film toont een ogenschijnlijk onsamenhangende reeks beelden van opgezette dieren uit het Natuurhistorisch Museum in Parijs afgewisseld met opnames van een mooie, jonge Braziliaanse vrouw in een bizarre erotische uitdossing. 'Je zou zeggen een gefilmde foto, zo onbeweeglijk is het. Het enige dat aangeeft dat het om film gaat, is de ventilator die beweegt.'

De film heeft op alle drie de toeschouwers een bijzondere uitwerking. Als gehypnotiseerd duiken ze in hun eigen verleden. Tijdens volgende ontmoetingen, her en der in Parijs, blijkt hoezeer de doden in hun familie hun leven nog steeds beïnvloeden. Marie bijvoorbeeld, wier voorletters M.R.L. zijn, is officieel vernoemd naar een oude tante Marie, en diens op gruwelijke wijze omgekomen broers, René en Louis. Haar grootmoeder begreep dat dit een te zware last was voor een jong meisje en gaf haar een nieuwe naam door haar initialen met elkaar te verbinden tot Merle.

Merle is een zeer compact boek, een op ons netvlies geprojecteerde weerspiegeling van het hectische leven van drie jonge mensen in een metropool als Parijs. Hun leven is chaotisch en dat is het boek ook. Garat probeert enige duidelijkheid te scheppen door een alwetende verteller de gevoelens van haar personages te laten uitleggen. Dat had niet gehoeven, want de lezer monteert weer zijn eigen film, met zijn eigen beelden, in zijn eigen hoofd.

    • Margot Dijkgraaf