Uitrekken van gewricht helpt tegen enkelpijn

Bij mensen die een zwaar letsel aan de enkel hebben opgelopen, zoals bijvoorbeeld voetballers, kan soms zulke ernstige slijtage aan het enkelgewricht ontstaan dat elke stap heel pijnlijk is. Door de pijn kan iemand volledig geïmmobiliseerd raken. Men spreekt in dit geval van een post-traumatische osteoartrose van de enkel. Het gewrichtskraakbeen ondergaat dan een chronische destructie, waarbij ook het onderliggende bot beschadigd raakt. Als zo'n osteoartrose lang voortschrijdt, verdwijnt het kraakbeen volledig en is er een bijzonder pijnlijk direct contact van bot op bot.

Medisch gezien wist men tot nu toe niet goed wat men met die aandoening aan moest. Enkelprothesen blijken slecht te functioneren, vooral bij jonge mensen. Die worden daarom bij voorkeur alleen toegepast bij oudere patiënten met een overwegend zittend leven. Het enige alternatief is een operatieve verstijving van het gewricht. Dan is de pijn definitief weg, maar dat gaat wel ten koste van de beweeglijkheid van het enkelgewricht.

Pas geleden hebben orthopedische chirurgen en reumatologen van de universiteit van Utrecht in samenwerking met een aantal Belgische collega's een volledig nieuwe aanpak voor dit probleem uitgedokterd. Ze hebben met een speciaal apparaat de enkelbotten uit elkaar getrokken, waardoor de druk op de gewrichtsoppervlakken vermindert. Uit de eerste resultaten bij een kleine groep patiënten blijkt dat daarmee de pijn sterk vermindert en de beweeglijkheid in het gewricht verbetert.

Een van de Utrechtse onderzoekers, de reumatoloog prof.dr. J.W.J. Bijlsma, vertelt dat de nieuwe methode ontstaan is uit het idee dat men eens iets heel anders moest proberen. Bijlsma: 'We zijn gaan kijken wat we met drukvermindering konden bereiken bij deze aandoening, omdat bekend was dat druk zo belangrijk is voor het ontstaan van artrose. Eerst hebben wij onderzoek gedaan bij weefselcultures met kraakbeen en ook bij proefdieren. Het bleek dat, als de druk wordt verminderd, de biochemische en microscopische afwijkingen van het gewrichtskraakbeen inderdaad omkeerbaar zijn.'

Apparaat van Illizarov

Men maakte gebruik van het zogenoemde distractie-apparaat van Illizarov, dat eigenlijk ontwikkeld is voor beenverlenging. Orthopedisch chirurg Van Roermund heeft veel ervaring met deze techniek. Verlenging van het bot met meerekken van de spieren, bloedvaten en zenuwen is al jaren een bekende behandeling. Ook een gewricht kan op deze wijze worden uitgerekt. De behandeling met dit apparaat is nogal ingrijpend; dwars door de botten van het onderbeen en de hiel worden pennen aangebracht die vervolgens onder spanning gebracht worden. Bijlsma: 'Het uitrekken van het gewricht met het Illizarov-apparaat gebeurt heel voorzichtig met een halve millimeter per dag tot de gewrichtsoppervlakken na ongeveer twee weken een paar millimeter van elkaar zijn. Dan mogen de patiënten met het apparaat om hun enkel heel voorzichtig gaan lopen. Het apparaat veert daarbij iets mee en door de wisselende druk die dat in de gewrichtsvloeistof oplevert, kan het kraakbeen, als alles goed gaat, zich weer herstellen.'

De eerste resultaten met deze behandeling zijn vorig jaar gepubliceerd in het gespecialiseerde tijdschrift Journal of Bone and Joint Surgery (1995;77-B:720-5). Het ging hier om een retrospectieve analyse van de resultaten bij elf jonge patiënten. Allemaal hadden ze na de behandeling minder last van de pijn en vijf van de patiënten waren zelfs geheel pijnvrij. Zes van hen konden hun enkel beter bewegen en bij de helft van deze patiënten was er ook nog zichtbaar meer ruimte tussen de gewrichtsoppervlakken ontstaan. Hoewel het om een zeer klein aantal patiënten ging, wijdde het Britse medische tijdschrift The Lancet (1996;347:279-280) onlangs een lovend commentaar aan dit onderzoek.

Wel wijst men er in The Lancet op dat een zeker placebo-effect bij deze ingreep niet kan worden uitgesloten. Bijlsma: 'Een controlegroep is niet haalbaar. Het gaat om patiënten waarbij de situatie ondraaglijk is geworden. Er is de keuze om de enkel vast te zetten of onze methode toe te passen. Een zeker placebo-effect kun je dus niet uitsluiten. We zien echter op röntgenfoto's een verwijding van de gewrichtsspleet die tot 2 jaar na de ingreep blijft bestaan en dat is iets wat absoluut niet kan ontstaan als je niets doet.'

De orthopeden en reumatologen zijn nu bezig met een (prospectief) vervolgonderzoek waaraan intussen al 25 andere patiënten deelnemen. Bijlsma: 'We kunnen de gegevens nu beter verzamelen en alles netter documenteren. Ook nu zien we dezelfde gunstige werking. Wij blijven dus zeer enthousiast over deze aanpak.'