Een woord

Je krijgt je eerste fiets, je abonneert je op je eerste krant, je hebt voor het eerst een tennisracket in of een piano onder je handen, je kunt je eerste liedje fluiten, je wordt voor het eerst verliefd, je gaat voor het eerst alleen op reis, je bewoont je eerste eigen kamer, je beleeft je eerste dronkenschap, je krijgt je eerste baan. Schön ist die Jugendzeit, die kommt nie wehr.

En later. Je leest geen personeelsadvertenties meer, niemand wil jou nog hebben. Je stopt met skiën, het risico is te groot. Je gaat niet meer naar de bioscoop, je kunt de films thuis ook zien. Je fietst 's winters niet meer, zo koud. Je vraagt je oude buren niet meer op bezoek, wat heb je nog met die mensen. Je verwaarloost je postzegelverzameling, te weinig tijd. Je drinkt alleen nog whisky, de rest smaakt je niet. Je stopt met roken, de pest voor je gezondheid. Van brieven schrijven komt het niet meer, je kunt net zo makkelijk even bellen. Je draagt alleen nog maar katoen, de rest kriebelt te veel. Je maakt het 's avonds niet zo laat meer, anders ben je gebroken de volgende dag. Die verre reizen dat hoeft niet meer, eerst de prikken en je komt toch nog met de vreselijkste ziektes thuis. Geen banden meer plakken, de fietsenmaker doet het veel vlugger.

Dit alles heeft te maken met ouder worden. maar het is niet het ouder worden zelf. Het is een proces dat het ouder worden begeleidt. Voor dat proces is er een nieuw woord, en daarmee wordt het proces meteen zoveel duidelijker, beter zichtbaar. Het woord: ERVARINGSCONCENTRATIE. Het woord duidt aan dat het gebied waarbinnen ervaringen zich voordoen steeds kleiner wordt. Tot op het laatst: de bejaarde dag in dag uit onbeweeglijk zittend voor het raam, dement of juist wijs. Ik haat en vrees dit proces.

Er is nog een aspect aan het verschijnsel van het krimpende gebied van ervaringen. Daarbinnen wordt de routine, de bedrevenheid steeds groter. Een paar voorbeelden. Altijd drink ik één of twee whiskies voor het naar bed gaan, maar het moet wel Ierse zijn, zonder ijs. Als ik sperziebonen schoonmaak, neem ik een handvol, schud tot alle eindjes even ver uitsteken, maakt de ene kant schoon, draai om, de andere kant net zo: klaar in een wip. Ieder jaar zaai ik Afrikaantjes. Ik heb er speciale potjes voor. Opbrengst: 100%. De invalide, slechtziende oude kookt nog steeds en doet het lichte schoonmaakwerk zelf.

Ook in het onderwijs is ervaringsconcentratie van belang. Door de ervaringsconcentratie is het bijna onmogelijk oude leraren nieuwe didactiek aan te praten: you can't learn an old dog new tricks. Nog een probleem veroorzaakt door ervaringsconcentratie: oude leraren zijn niet in staat om jonge mensen enthousiast te maken voor het opdoen van nieuwe ervaringen. Jonge leraren zijn ok niet bruikbaar: te weinig levenservaring. Daarom is eigenlijk niemand geschikt om onderwijs te geven.

Ervaringsconcentratie begint al heel jong. Ik holde vroeger de tweehonderd meter naar de bibliotheek. Een boek gebonden in gemarmerd kartonnen omslag met linnen rug kosdtte per week een dubbeltje. Toen ik een jaar of tien was, liep ik. Ik holde niet meer. Ik word oud, dacht ik toen.