Een 'paarse' WAO

DE WAO IS ZONDER twijfel een van de politiek meest gevoelige onderwerpen in het land. Toen Nederland hard op weg was naar het aantal van een miljoen arbeidsongeschikten besloot het vorige kabinet in te grijpen. De hoogte van nieuwe uitkeringen werd aanzienlijk beperkt. Daarnaast moesten strenge herkeuringen ertoe leiden dat arbeidsongeschikten niet voor het leven in de uitkering werden opgesloten. De maatregelen lijken te werken. Het nieuwe stelsel is pas kort van kracht, maar nu al kan worden geconstateerd dat de almaar stijgende lijn van arbeidsongeschikten is omgezet in een dalende.

De politieke prijs die ervoor werd betaald was hoog. Bij de PvdA haakte de electorale aanhang massaal af als gevolg van de WAO-maatregelen en ook bij de achterban van het CDA was de onvrede groot. Bovendien leidde het WAO-debat tot een ernstige verstoring van de verhoudingen in de toen zittende coalitie. Ondanks die ervaringen heeft het kabinet-Kok besloten de WAO niet te laten rusten. Dat is terecht, want met de wijzigingen die het vorige kabinet heeft aangebracht was pas het halve verhaal verteld.

De WAO is een sociale-zekerheidsregeling waarbij het afwentelingsmechanisme op het collectief optimaal werkt. Ongeacht de arbeidsomstandigheden betaalt iedere werkgever dezelfde premie. Er is dus geen financiële prikkel voor individuele bedrijven en instellingen om met eigen maatregelen de toeloop naar de WAO te beperken. In de voorstellen die staatssecretaris Linschoten (Sociale Zaken) begin vorig jaar presenteerde was die prikkel er wel. Daarin werd voor werkgevers de hoogte van de premie gerelateerd aan het aantal arbeidsongeschikten. Dit gaf gestalte aan het voornemen in het regeerakkoord van PvdA, VVD en D66 om een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling tussen collectief en privaat tot stand te brengen.

IN DE VOORSTELLEN die Linschoten gisteren naar de Tweede Kamer heeft gestuurd is dit element van premiedifferentiatie gehandhaafd. Maar zijn oorspronkelijke plan om de WAO voor wie wilde te privatiseren is aanzienlijk afgezwakt. Van het aanvankelijke voornemen werkgevers de mogelijkheid te geven volledig uit de collectieve WAO te stappen is niets meer over. Deze mogelijkheid bleek zoveel ongewenste neveneffecten mee te brengen en juridisch zo ingewikkeld te zijn, dat het kabinet voor een andere weg heeft gekozen. De privatisering wordt nu tot stand gebracht door werkgevers de mogelijkheid te geven voor een periode van maximaal vijf jaar een eigen risico te dragen. Dit is, naast de premiedifferentiatie, een middel om werkgevers te stimuleren arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Bovendien houdt de toelating van private verzekeraars op deze markt de bedrijfsverenigingen, die de collectieve WAO blijven beheren, scherp.

DE VOORSTELLEN zoals ze nu zijn gepresenteerd vormen het bewijs dat markt en staat, mits goed verdeeld, heel goed kunnen samenwerken. Het resultaat van die samenwerking kan zelfs een meerwaarde hebben. Wat dat betreft kunnen de WAO-wetsvoorstellen met recht 'paarse' voorstellen worden genoemd.