45.000 Jaar oude fluit van Neanderthalers gevonden in Slovenië

Kunst zou een een 'uitvinding' zijn van Homo sapiens sapiens, de moderne mens. Van kunst is in Europa (net als elders) pas sprake, ruwweg zo'n tienduizend jaar nadat onze soort hier rond 40.000 voor Christus arriveerde. Neanderthalers hielden zich er niet mee bezig, al waren ze daartoe misschien in staat. Er is niets dat wijst op zulke activiteiten, enkele zeer dubieuze - en eigenlijk algemeen afgewezen - vondsten daargelaten.

Waarschijnlijk kan er een streep worden gehaald door deze meest gangbare visie over de culturele vorderingen van onze voorouders. Verantwoordelijk hiervoor zijn de Sloveense archeologen Ivan Turk, Janez Dirjec en Boris Kavur. Sinds 1980 voeren zij opgravingen uit in een grottencomplex langs de rivier de Idrijca (West-Slovenië, nabij de Italiaanse grens). In een grot met de naam Divje Babe I, boordevol lagen paleolithisch materiaal, ontdekten zij het dijbeen van een jonge holebeer. Het bot is aan beide kanten afgebroken, maar in de twee breuklijnen zijn nog duidelijk delen van de randen van een rond gat zichtbaar. Twee andere gaten in het bot zijn volledig intact gebleven en er is nauwelijks verschil in de afstanden tussen de vier gaten.

Al kan dat op dit ogenblik nog niet met volle honderd procent zekerheid worden gezegd, alles wijst erop dat de gaten opzettelijk in het bot werden aangebracht. (En dus niet door beten of iets dergelijks ontstonden.) Turk, Dirjec en Kavur zijn er in ieder geval van overtuigd dat het om een fluit moet gaan. In dezelfde laag en in de onmiddellijke nabijheid van dit bot bevond zich een haardplaats en lagen stenen werktuigen van het zogenoemde Mousterien-type. Door deze typering en een datering op 45.000 voor Christus wordt de bewerking van het bot en daarmee de fluit, het oudste muziekinstrument van Europa, aan een Neanderthaler toegeschreven. De datering overigens is gebaseerd op de volgorde van de materiaal-lagen in de grot (stratigrafisch) en geverifieerd door het Radio-Isotope Direct Detection Lab in Burnaby, Canada.

Ivan Turk, Janez Dirjec en Boris Kavur hebben hun ontdekking via het Internet wereldkundig gemaakt (The Oldest musical instrument in Europe discovered in Slovenia? http://www.zrcsazu.si/www/iza/piscal.html). Uitgebreider verslag zullen zij doen in Arheoloskem Vestniku, het tijdschrift van het Archeologisch Instituut te Ljubljana. Dit instituut maakt deel uit van het Wetenschappelijk Onderzoekscentrum van de Sloveense Academie van Wetenschappen en Kunsten.

    • Theo Holleman